जगताना आवश्यक असलेल्या दृष्टिकोनाला एक पूरक कोण देण्याचा प्रयत्न. जगण्याच्या सोहळ्याला एक 'अक्षर'भान यावं म्हणून....
अक्षरभान-निकिता भागवत
Claim This Podcastby Maau & Bunny show by Arnav Bhagwat
9 episodes
Updated Daily
Accepts GuestsHas SponsorsLocation 🇮🇳
Podcast Overview
जगताना आवश्यक असलेल्या दृष्टिकोनाला एक पूरक कोण देण्याचा प्रयत्न. जगण्याच्या सोहळ्याला एक 'अक्षर'भान यावं म्हणून....
Language
🇲🇷
Publishing Since
1/22/2021
1 verified contact email on file for अक्षरभान-निकिता भागवत
Pitch yourself as a guest, propose sponsorships, or reach out directly to the host.
Recent Episodes
April 18, 2021
#अक्षरभान- प्रमाणामध्ये : निकिता भागवत
प्रमाणामध्ये मंडळी गेल्या आठवड्यात आपण 'मराठी भाषा गौरव दिन' साजरा केला तेव्हा 'मराठी राजभाषा दिन' म्हणून साजरा केला. मराठी भाषेचा विचार करताना, दहा कोसांवर बदलत जाणारी मराठी हा अभिमानाचा विषय असला तरी सुद्धा; प्रमाण मराठी भाषेबद्दल वाढत असलेला अनादर ही एक चिंताजनक बाब भाषेच्या दृष्टीने आहे. मराठी भाषा बोलींची माध्यमातून वेगवेगळ्या प्रदेशांमध्ये, वेगवेगळ्या प्रांतांमध्ये बहरतेच आहे, परंतु सगळ्यांची सर्वसमावेशक सर्वसामायिक अशी एक भाषा असणं राजकीय आणि कार्यालयीन दृष्टीने अतिशय महत्त्वाचे असल्याने प्रमाणभाषा असणं सर्व राज्यांना अनिवार्य झालं आहे. एकाच शब्दाला विविध बोलीभाषांमध्ये असलेले विविध प्रतिशब्द बघता प्रमाणभाषेची गरज अधिकच प्रमाणित होते आणि मग प्रमाण भाषेचं महत्त्व पटू लागत. विविध भाषा आणि त्यांच्या बोली भाषा हे आपल्या देशाचं वैभव आहे, त्यांची समृद्धी आहे पण त्यांचं महत्त्व मान्य करत असताना प्रमाण भाषेतले नियम प्रमाण भाषेतल्या तांत्रिक गोष्टी न मांडण्याचा अट्टाहास अलीकडे अनेक जण करताना दिसून येतात. हे मात्र होता कामा नये. प्रमाण मराठी भाषा ही या सगळ्यांच्या जडणघडणीचा परमोच्च बिंदू आहे असं मला नेहमी वाटतं. राज्याच्या भाषेचा जेव्हा आपण विचार करतो तेव्हा प्रमाण भाषेचं महत्त्व खूप जास्त अधोरेखित होतं. एकाच शब्दाला बोलीभाषांमध्ये असलेले विविध प्रतिशब्द मराठी शब्दाला दूर नेऊ शकतात. त्यामुळे ज्याला मराठी शिकायचे आहे त्याच्यासाठी प्रमाणभाषा अत्यंत गरजेची आहे. समजा मुलगा किंवा मुलगी हा शब्द आपण घेतला तर महाराष्ट्राच्या विविध बोलीभाषांमध्ये वेगवेगळे शब्द उदाहरणार्थ कोकणी- मालवणी भाषेत चेडवा गोव्याच्या कडच्या कोकणी भाषेत झील असा शब्द आहे. अहिराणी भाषेत मुलाला अंडोर तर मुलीला अंडेर असा शब्द आहे. आदिवासी भाषांमध्ये आणखीनच वेगळे शब्द आहेत. मग मराठी भाषा शिकत असताना काही तरी एक प्रमाण मानावंच लागेल. मुलगा आणि मुलगी हे प्रमाण भाषेतले शब्द आपल्याला मान्य करावेच लागतील. क्रियापदाच्या संबंधातही अनेक लोक असे प्रश्न उपस्थित करतात की, प्रमाण भाषाच काम आणायची बोलीभाषांमधले शब्दही मान्य केले गेले पाहिजे, आपण प्रमाणभाषेचा विचार केला तर मी बाहेरगावी चालले असा शब्दप्रयोग प्रमाणभाषेत केला जातो हेच वाक्य विदर्भाच्या परिसरात ' मी बाहेर चालली' असं म्हटलं जातं. अहिराणी असलेल्या प्रदेशांमध्ये हेच वाक्य मी बाहेर जाऊन राहिली अशा पद्धतीने बोलण्याची प्रथा आहे. असं समजू या की एखादा परदेशी नागरिक अथवा परराज्यात ला नागरिक आपली मराठी शिकण्याचा प्रयत्न करत असेल तर त्याने काय प्रमाण मानावं? 'जाऊन राहिली आहे',? 'चालली आहे ? प्रमाण भाषा अत्यंत गरजेची आहे. या गोष्टीला 'आक्षेप घेणाऱ्यांचं खरंच आश्चर्य वाटतं मला! कधीकधी एक कविताही यानिमित्ताने आठवते. 'प्रमाणामध्ये सर्वकाही असावे' तो संदर्भ वेगळा असला तरीसुद्धा प्रत्येक गोष्टीला प्रमाण ठरलेलं असतं आणि प्रमाणामध्ये सगळं काही असलं तर आयुष्य नीट चालतं. अन्नसाखळी बघितली तरीही आपल्याला हे निश्चितपणे लक्षात येतं. तिथला एक घटक मोठा झाला आणि एक अस्तित्वहीन झाला तर ती अन्नसाखळी नष्ट होते त्यामुळेच एकूणच त्या परिसंस्थेला धोका पोचायला वेळ लागत नाही. भाषेचंही तसंच आहे असं मला वाटतं. भाषेत सांगितलेले प्रमाण शब्द हे समजा वेगवेगळ्या ठिकाणी वेगवेगळी बोली असलेल्या प्रदेशातल्या लोकांनी वापरले तर अर्थाचा अनर्थ होऊ शकतो. त्यामुळेच प्रमाणभाषा ही कठीण वाटली, क्लिष्ट वाटली, फारच नियमबद्ध वाटली तरीही ती स्वीकारण्याशिवाय पर्याय नाही. भाषेत वाक्यरचना जशी महत्त्वाची असते तसाच विरामचिन्हांचा उपयोगही आत्यंतिक महत्त्वाचा असतो. चुकलं तर अर्थाचा अनर्थ काय होतो अनेक वेळेला आपल्याला अनुभवायला मिळतं. त्यावरून वेगवेगळे विनोदही हल्ली समाजमाध्यमांमध्ये आवडीने वाचले जातात. त्यामुळेच प्रमाण भाषेतल्या विरामचिन्हांचा ही उपयोग कसा आणि कुठे करायचा हे प्रत्येकाने शिकायला हवं. अशा गोष्टींना विरोध करून आपण काहीही साध्य करणार नाही. अत्यंत मूलभूत पातळीला असलेल्या, संस्कृतातून निर्माण झालेल्या प्राकृत भाषेचं संगोपन करत करत, नवनवीन शब्दांचे आधार घेत आजची ही मराठी भाषा आपल्या सगळ्यांच्या समोर आहे. शास्त्रकारांनी नियम लावताना काहीतरी विचार निश्चितच केला असेल, नै? हे फार प्रकर्षाने आज इथे मांडण्याचं कारण म्हणजे पुन्हा एकदा मला कार्यशाळेत आलेले अनुभव. लेखनाच्या राज्यभर कार्यशाळा घेत असताना वेगवेगळ्या ठिकाणी जे बरे-वाईट अनुभव आले . त्यापैकीच अनुभव दोन-तीन ठिकाणी वेगळा विचार करायला भाग पाडून गेला. कोकणातल्या एका महाविद्यालयातले एक प्राध्यापक महाशय, जेव्हा कवितेच्या संदर्भात मार्गदर्शन करत असताना माझे सहकारी त्यांना नियम सांगू लागले आणि आपली महाकाव्य सुद्धा कशी
March 21, 2021
#अक्षरभान- बोली कवतिके
अक्षरभान…बोली कवतिके आमच्या समोर राहणारी तारण्या… वय वर्षे 3. हुशार,चुणचुणीत,चौकस...जन्माने तेलगू पण घरात सगळे मराठी बोलतात. ठाण्यात जन्माला येणारी तिची ही तिसरी पिढी. आज घडीला तिला मराठी, थोडी तेलुगू, टिव्हीमुळे हिंदी आणि शाळेत सुरुवात झाल्यामुळे इंग्लिश अशा चार भाषा छान बोलता येतात आणि समजतात. हळूहळू शाळेचा पगडा वाढत जाईल आणि इंग्रजी ही तिची विचार करण्याची भाषा बनेल. अन्य संवादासाठी राष्ट्रभाषा असेल पण, मराठी आणि तेलुगू मात्र हळूहळू तिच्या बोलण्यातून लुप्त होतील. हल्ली बहुतांश मुलांच्या भावविश्वाची भाषा हिंदी असते ( कार्टुनमुळे) आणि अभ्यासाचं माध्यम इंग्लिश (आई-बाबांच्या इंग्रजी प्रेमामुळे) त्यामुळे मग मातृभाषा, प्रादेशिक भाषा आणि बोलीभाषांना ही मुलं पारखी होत जातात. आपली मातृभाषा किंवा बोली आपल्या मुलांनाही आली पाहिजे याकरता विशेष प्रयत्न करताना कुणी फारसे दिसत नाहीत. दोन मराठी आया एखाद्या दुकानात भेटल्या तर स्वतःच्या मुलांशी आणि एकमेकींशी इंग्रजीत बोलतात. आपण या पंजाबी किंवा गुजराती असतील का असा विचार करत असताना त्यांच्यापैकी कुणाचातरी फोन वाजतो आणि अस्खलित मराठीत त्या फोनवर बोलतात. निघताना 'बाय बाय' झाल्यावर 'बाय द वे' म्हणत अमुक पाटील आणि तमुक जोशी अशी नावं सांगतात. आपण अवाक होतो…. अनेकांशी माझा भाषा, भाषेची शुद्धता, व्याकरण, यावर अनेकदा वाद होतो. भाषा हे संवादाचं माध्यम आहे. मी बोललेलं तुला कळलं म्हणजे भाषेचं कार्य साध्य झालं असा प्रतिवाद अनेकदा होतो. तो हेतू बरोबर असला तरी हजारो वर्षांच्या मंथनातून, स्वतःमध्ये काळानुसार बदल घडवत घडवत आजची भाषा आपल्याला दिसते. या जगात प्रत्येक गोष्टीमागे एक कार्यकारण भाव असतो...शास्त्र असतं. अगदी साधा दगड म्हटला तरी त्याच्या रचनेमागे एक शास्त्र आहे. तो तसा असण्याला अनेक कारणं आहेत. आणि भाषा तर अगदी जिवंत, नदीसारखी प्रवाही असते. खूप वळणं घेत, डोंगर दऱ्या पार करत भाषा आपला प्रवाह अविरत सुरू ठेवते. अर्थात, प्रवाह असायला पाणी मात्र गरजेचंच! पाणीच नसेल तर कोरडं पात्र केवळ भूतकाळाच्या स्मृती जपण्याच्या कामी येईल. त्यामुळे भाषा शुद्ध, प्रवाही आणि सशक्त ठेवायची असेल तर तिचा वापरही झालाच पाहिजे. खरं म्हणजे तो एक वेगळाच विषय आहे. त्यावर नंतर कधीतरी बोलेन. आजचा मुद्दा आहे स्थानिक, प्रादेशिक आणि बोली भाषांचं अस्तित्व टिकवण्यासाठी आपल्याला काय करता येईल त्याचा विचार करणं. आपण सध्या फक्त महाराष्ट्राचा विचार करू. महाराष्ट्राची मराठी ही राजभाषा. संस्कृतातून,प्राकृत, महाराष्ट्री असा प्रवास करत आजची मराठी भाषा आपल्या समोर आहे. जवळ जवळ 2600 वर्षांचा इतिहास असलेली आपली मराठी. प्रमाण मारक्तही तर सगळीकडे सारखी आहे पण मराठीच्या बोलीभाषा सुद्धा सर्वाधिक आहेत. भौगोलिक परिसरा नुसार कोल्हापुरी, चंदगडी, नागपुरी, मराठवाडी, कोकणी, वऱ्हाडी, बेळगावी, मालवणी, मोरस मराठी, झाडीबोली, तंजावर, बगलांनी, नंदुरबारी, खाल्यांन्गी, वर्ल्यांगी, तप्तांगी, डोंगरांगी, जामनेरी, खानदेशी असे बोलींचे कितीतरी प्रकार आहेत. महाराष्ट्राच्या सीमा गुजरात, मध्य प्रदेश, कर्नाटक, आंध्र, तेलंगणा अशा राज्यांमध्ये विभागल्या गेलेल्या असल्याने त्या शेजारच्या भाषेचा प्रभाव तिथल्या परिसरातल्या मारक्तहीवर तर असतोच शिवाय बोलीभाषांचं प्रमाण या सीमावर्ती भागात जास्त आहे. त्याशिवाय सम्पूर्ण महाराष्ट्रभर पसरलेल्या विविध आदिवासी जमातींच्या बोलींची नजाकत काही औरच आहे. म्हणजे एकूणच महाराष्ट्र आणि मराठी भाषा हे दोन्हीही बोली भाषांमुळे अतिशय श्रीमंत आहेत. प्रश्न आहे तो ही श्रीमंती टिकवण्याचा आणि वाढवण्याचा….. शालेय अभ्यासक्रमात असे प्रयत्न होताना दिसतात. आजकाल टीव्हीच्या माध्यमातूनही बोलीभाषा वापरण्याचं प्रमाण वाढलेलं दिसतं. सोशल मीडियावर तर कोणालाही कोणत्याही नियमांचं बंधन नाही. दर बारा कोसांवर बदलणारी भाषा एक क्लिकच्या अंतरावर येऊन थांबली आहे. कोकणी, मालवणी, अहिराणी, वैदर्भी, वऱ्हाडी बोलींतून अनेक लोक काही ना काही सादर करत असतात. नगर पट्ट्यातल्या एक आज्जी तिकडच्या खास रेसिपी तिकडच्या बोलीभाषेत सांगतात, विदर्भातली निधी देशपांडे वऱ्हाडी ढंगाने 'सोटी पोरगी' सादर करते, मालवणी भाषेत 'रात्रीस खेळ चाले' सारख्या मालिकांचे सगळे संवाद सादर होतात….अहिराणी भाषेत सिनेमा होतो, मालेगावच्या भाषेत तर सिनेमा, सिरियल्स, नाटकं, व्हिडीओ, गाणी अशा कितीतरी संहिता तयार होतायात. माडिया गोंडी भाषेतली कविता माझ्या मुलीच्या पुस्तकात वाचली तेव्हा खरंच भरून आलं. अनेक वेगवेगळ्या पातळ्यांवर हे प्रयत्न होताना दिसतात तरीही एक संशोधन असं सांगतं की, मराठी भाषेतले 16 ते 25 शब्द दर दिवशी वापराच्या बाहेर जातायत.मग बोली भाषांचं तर विचारायलाच नको. मी स्वतःला खूप भाग्यवान समजते की गुजरात,
March 5, 2021
अक्षरभान....आवाहन
आपल्याला उपलब्ध असलेल्या अनेक साधनांमध्ये आता पॉडकास्टचाही समावेअह झालाय. पूर्वी रेडिओ जे एकवेळ तव ऐकावं लागत होतं....आता आपण पॉडकास्टचाही रेडिओसारखाच उपयोग करू शकतोय...पण आपल्या आवडीचं ऐकायला...चला ऐकू आनंदे..
9 total episodes available
Deep-dive analytics for अक्षरभान-निकिता भागवत
Frequently asked questions
Have a different question and can't find the answer you're looking for? Reach out to our support team by sending us an email and we'll get back to you as soon as we can.
- What is अक्षरभान-निकिता भागवत?
- How often does this podcast release new episodes?
This podcast updates daily.
- Where can I listen to this podcast?
This podcast is available on 4 platforms including Apple Podcasts, Spotify, and more. You can also use the RSS feed directly.
- Does this podcast accept guests?
Information about guest appearances is not available.
Legal Disclaimer
Pod Engine is not affiliated with, endorsed by, or officially connected with any of the podcasts displayed on this platform. We operate independently as a podcast discovery and analytics service.
All podcast artwork, thumbnails, and content displayed on this page are the property of their respective owners and are protected by applicable copyright laws. This includes, but is not limited to, podcast cover art, episode artwork, show descriptions, episode titles, transcripts, audio snippets, and any other content originating from the podcast creators or their licensors.
We display this content under fair use principles and/or implied license for the purpose of podcast discovery, information, and commentary. We make no claim of ownership over any podcast content, artwork, or related materials shown on this platform. All trademarks, service marks, and trade names are the property of their respective owners.
While we strive to ensure all content usage is properly authorized, if you are a rights holder and believe your content is being used inappropriately or without proper authorization, please contact us immediately at hey@podengine.ai for prompt review and appropriate action, which may include content removal or proper attribution.
By accessing and using this platform, you acknowledge and agree to respect all applicable copyright laws and intellectual property rights of content owners. Any unauthorized reproduction, distribution, or commercial use of the content displayed on this platform is strictly prohibited.