ज्ञानांगण संस्कार वर्ग हा भारतीय गुरुकुल परिवारातर्फे सुरु केलेला उपक्रम आहे. यामध्ये बालक-पालक-गुरुकुल यांचे एकत्रित संस्कार संवर्धनाचे उपक्रम सुरु असतात. आपण देखील इथे सामील होऊ शकतात. https://forms.gle/JH7div9S3UqEqz7N6 हा form भरून आपण गटात सामील होऊ शकतात.
ज्ञानांगण - dnyananagan संस्कार वर्ग - sanskar varg
Claim This Podcastby Anjali Takke
17 episodes
Updated Daily
Accepts GuestsHas SponsorsLocation 🇮🇳
Podcast Overview
ज्ञानांगण संस्कार वर्ग हा भारतीय गुरुकुल परिवारातर्फे सुरु केलेला उपक्रम आहे. यामध्ये बालक-पालक-गुरुकुल यांचे एकत्रित संस्कार संवर्धनाचे उपक्रम सुरु असतात. आपण देखील इथे सामील होऊ शकतात. https://forms.gle/JH7div9S3UqEqz7N6 हा form भरून आपण गटात सामील होऊ शकतात.
Language
🇲🇷
Publishing Since
6/10/2021
1 verified contact email on file for ज्ञानांगण - dnyananagan संस्कार वर्ग - sanskar varg
Pitch yourself as a guest, propose sponsorships, or reach out directly to the host.
Recent Episodes
September 7, 2021
प्रणम्य शिरसा देवं - नीरजा करंदीकर - neerja - pranamya shirsa devam - dnyananagan - ज्ञानांगण
<p>आपण असंख्य वेळेला हे "गणपती स्तोत्र" "संकटनाशन स्तोत्र" म्हणतो परंतु यामध्ये उल्लेख केलेल्या गणेशाची प्रत्यक्ष स्थाने आपल्यापैकी</p> <p>बहुतेकांना माहीत नाहीत....</p> <p><br></p> <p>नारदकृत - 'संकटनाशन' स्तोत्रात उल्लेखिलेली बारा नावे व त्यांची सद्यस्थाने....</p> <p><br></p> <p>प्रथमं वक्रतुण्ड च </p> <p>एकदन्तं द्वितीयकम् । </p> <p>तृतीयं कृष्णपिङ्गाक्षं </p> <p>गजवक्त्रं चतुर्थकम्</p> <p>लम्बोदरं पंचमं च </p> <p>षष्ठ विकटमेव च । </p> <p>सप्तमं विघ्नराजेन्द्रं </p> <p>धूम्रवर्णं तथाष्टमम्</p> <p>नवमं भालचन्द्रं च </p> <p>दशमं तु विनायकम् । </p> <p>एकादशम् गणपति </p> <p>द्वादशं तु गजाननम्</p> <p><br></p> <p>१. वक्रतुण्ड :- मद्रास राज्यातील कननूरजवळ</p> <p><br></p> <p>२. एकदन्त :- पश्चिम बंगालमध्ये कलकत्त्याजवळ.</p> <p><br></p> <p>३. कृष्णपिंगाक्ष :- मद्रास राज्यातील कन्याकुमारीजवळ.</p> <p><br></p> <p>४. गजवक्त्र :- ओरिसा राज्यात भुवनेश्वर येथे.</p> <p><br></p> <p>५. लंबोदर :- ह्याची दोन स्थाने उल्लेखिली जातात. (१) रत्नागिरी</p> <p>जिल्ह्यातील गणपती पुळे क्षेत्रात, (२) मध्यप्रदेशातील ओंकारेश्वर या प्रसिद्ध</p> <p>ज्योतिर्लिंगाजवळ असलेला पंचमुखी गणपती.</p> <p><br></p> <p>६. विकट :- हिमालयाच्या पायथ्याशी हृषीकेश येथे.</p> <p><br></p> <p>७. विघ्नराजेन्द्र :- कुरु क्षेत्रात कौरव-पांढवांच्या युद्धभूमीजवळ.</p> <p><br></p> <p>८. धूम्रवर्णं :- १) दक्षिणेकडील केरळ राज्यात कालिकतजवळ. २) तिबेटमध्ये ल्हासापासून १५ मैलांवर.</p> <p><br></p> <p>९. भालचंद्र :- रामेश्वरजवळ धनुष्कोडी येथे मद्रास राज्य.</p> <p><br></p> <p>१०. विनायक :- काशीक्षेत्रातील अन्नपूर्णामंदिराजवळचा धुण्डिराज गणेश.</p> <p><br></p> <p>११. गणपती :- क्षेत्र गोकर्ण महाबळेश्वर येथील द्विभुज महागणपती.</p> <p><br></p> <p>१२. गजानन :- हिमालयातील शेवटचे तीर्थस्थान पांडुकेसर येथील मुंडकटा गणेश. गौरी कुंडाजवळील ही गणेशमूर्ती शिरविरहित आहे.</p> <p><br></p> <p>समर्थ रामदास स्वामींनी ही बाराही गणेशस्थाने शोधून काढून सर्व गणपतींचे दर्शन घेतले होते, असे म्हणतात. शुभं वास्तू </p> <p>।। जय श्री गणेश ।।</p> <p>🙏🙏</p>
August 7, 2021
करुणाष्टके - नीरजा करंदीकर - karunashtak - neerja karandikar - dnyanangan ज्ञानांगण
<p><strong>समर्थ रामदासांची करूणाष्टके</strong></p> <p><br></p> <p>करुणाष्टके’ असं म्हटल्याक्षणी ‘अनुदिन अनुतापे तापलो रामराया’ किंवा ‘दासा मनी आठव विसरेना, तुजवीण रामा मज कंठवेना’ या कवितांचे चरण मनात घोळू लागतात. उपासनेच्या, साधनेच्या काळात पंचवटीच्या रामाच्या सन्मुख उभे असलेले समर्थ डोळ्यासमोर दिसू लागतात; आणि मग रामाच्या भेटीसाठी व्याकूळ झालेला भाव, त्यातून जन्मलेली करुणा आणि त्या करुणाकल्लोळात आकंठ बुडलेले समर्थांचे शब्द सहजपणे आठवू लागतात.</p> <p>सुरुवातीस एक गोष्ट नमूद करते, करुणाष्टके हे समर्थांनी दिलेले शीर्षक नाही. तसेच, अष्टक या संख्यावाचक किंवा पदवाचक विशेषणाचा या पदांशी तसा काही संबंध नाही.</p> <p>समर्थांनी जिथे चतु:समासी, पंचमान, एकवीस समासी अशी संख्यावाचक विशेषणे योजिली आहेत, तिथे संख्येचे बंधन पाळले आहे; संख्यावाचक पद प्रथम घेतले आहे. करुणाष्टकात मात्र संख्यावाचक पद दुसरे आहे.</p> <p>दुसरे असे, एकूण करुणाष्टकांची संख्या आठ आहे असे नाही किंवा प्रत्येकातील पदसंख्या आठ आहे असेही नाही. यामुळे संख्यावाचक म्हणून ‘अष्टक’चा अर्थ घेता येत नाही.</p> <p>या कवितेने देवाला आळवताना अष्टसात्त्विक भाव जागृत होतात या अर्थाने याला करुणाष्टक असे म्हणता येईल. अष् म्हणजे धावणे अशी एक उपपत्ती देताना ‘अषति इति अष्टकम्’ असे म्हटले आहे. म्हणजे, करुण भावाने देवाकडे केलेला धावा या अर्थाने ही करुणाष्टके आहेत, असंही म्हणता येईल.</p> <p>थोडक्यात, आठ या संख्येपेक्षा त्यातील भाव अधिक महत्त्वाचा आहे.</p> <p>करुणाष्टक म्हणजे समर्थांची विशुद्ध भावकविता आहे. मनात दाटून आलेलं अपार कारुण्य ही या कवितेची लेखन प्रेरणा आहे. ज्या प्रभू श्रीरामासाठी सर्वस्व अर्पण केलं, तो राम भेटत नाही या विचाराने मनाची झालेली तळमळ त्यात आहे. व्याकुळता आहे.</p> <p><br></p> <p>‘देवाच्या सख्यत्वासाठी पडाव्या जिवलगांसी तुटी’ या ब्रीदासाठीच बारा-पंधरा वर्षांच्या बालनारायणाने जिवलगांचा, घरादाराचा त्याग केला. अनंत आकाश मोकळं झालं! मागचे सगळे पाश त्याने विचारपूर्वक, प्रयत्नपूर्वक सोडले आणि एकच नातं जोडलं... विश्वात्मक नारायणाशी!</p> <p><br></p> <p>उपासना शोधून पाहिली</p> <p>ती विश्वपाळिती झाली...</p> <p><br></p> <p>त्याने उपासनेचाही शोध घेतला. कुणाच्या उपदेशाने किंवा अनुमानाने नाही, तर प्रत्यक्ष प्रमाणाने त्या विश्वपालक रामाशी अनुसंधान साधलं. आपल्या वैयक्तिक साधनेचा, उपासनेचा मार्ग निश्चित केला. बद्धावस्था मागे सरली... मुमुक्षुपण सुरू झालं...</p> <p>पंधरा वर्षांच्या नारायणाचं उपासना पर्व सुरू झालं. कठोर तपश्चर्या, अनुष्ठान, अत्यंत संयत असा दिनक्रम, बलोपासना, वाचन-मनन असा काळ सुरू झाला. ‘विवेके क्रिया आपुली पालटावी’ हे बाल नारायणाला लहान वयात उमगलं होतं.</p> <p>कठोर साधना सुरू होती. या विवेक, वैराग्यपूर्ण साधनेनंतर राम नक्की भेटेल याविषयी त्याला संशय नव्हता; पण... असं असूनही... कधी तरी त्याचं बालमन खूप कातर होत होतं... अगदी स्वाभाविकपणे...!</p> <p>आपल्या हातून काहीतरी निसटतं आहे, दुरावतं आहे, रामाशिवाय जिवलग असं दुसरं कोणीही नसताना रामभेटीची आशा अंधुक होते आहे... ही साधकावस्थेतली करुण मनोवस्था त्या बालमनाला व्यापून आहे.</p> <p>हा आर्त, करुण भाव घेऊन करुणाष्टकं जन्मली. करुण रसाचा स्थायीभाव असणाऱ्या वियोगातून करुणाष्टकं जन्मली. नश्वराच्या प्राप्तीकरिता सगळं जग व्याकुळ असताना, ईश्वराच्या प्राप्तीकरिता व्याकुळ असलेल्या बाल नारायणाच्या मुखातून करुणाष्टकं जन्मली.</p> <p><br></p> <p>म्हणूनच करुणाष्टकं ही समर्थांच्या काव्यशक्तीची आणि भावविश्वाची साक्ष पटवून देणारी कविता ठरली.</p> <p>करुणाष्टकातून खूप काही उमगतं... पण आज करुणा, अष्टक याबद्दल आणि त्यांच्या जन्मकथेबद्दल सांगून थांबते!</p> <p>- डॉ. सौ. अपर्णा अजित बेडेकर</p> <p>(लेखिका संतसाहित्याच्या अभ्यासक आहेत.)</p>
July 25, 2021
आंबा : वैदया भाग्यश्री, मोक्षदा नूलकर - ज्ञानांगण - mokshda dnyanangan संस्कार वर्ग
<p><strong>आंबा</strong></p> <p> संपूर्ण भारतभरात सर्वांना प्रिय सर्वत्र प्रसिद्ध असे कोणते फळ असेल तर ते आंबा. आज आपण या आंबा वृक्षाचे महत्त्व बघणार आहोत. याच्या गुणांमुळे आंब्याला 'फळांचा राजा' म्हटले जाते. महाकवी कालिदासापासून अनेक संस्कृत कवी, लेखक, नाटककार यांनी आंब्याचा अतिशय रसिकतेने आपल्या साहित्यात उल्लेख केला आहे. भारतीयांच्या ओठांवर आंबा हे नाव येताच उन्हाळ्याच्या सुट्टीत केलेल्या यथेच्छ आमरस सेवनाच्या गोड आठवणी जाग्या होतात. आंबा हा खूप मोठा वृक्ष नैसर्गिकरीत्या सिक्कीम, आसाम,सातपुडा, सह्याद्री इत्यादी डोंगर पर्वतरांगांमधील जंगलात आढळतो पण पोर्तुगीजांनी त्यांच्याकडील अल्फान्सो या जातीचे कलम येथील कोकण प्रांतात करायला सुरुवात केल्यावर त्याच्या गोड चवीमुळे आपण जास्त करून</p> <p>कोकणपट्टीत ह्याच कलमी जातीची लागवड करू लागलो. हापूस हे नामकरण सुद्धा केलं. त्यालाच प्रतिष्ठा मिळाली आणि <strong>आयुर्वेदात उल्लेखिलेला खरा आंबा हे फळ कमी दर्जाचे ठरले.आज आपण आंब्याच्या अनेक प्रजाती गमावून बसलो आहोत. यामुळे आरोग्याच्या आणि पर्यावरणाच्या दृष्टीने आपले अपरिमित नुकसान होत आहे. स्थानिक प्रजाती नष्ट झाल्यास त्यावर अवलंबून असणाऱ्या सर्व जैववैविध्याला धोका पोहोचून पर्यावरणाची सुदृढता कमी होते म्हणजेच आपल्या भोवतीच्या निसर्गातील उपद्रवी जीवजंतू, किडे, कीटक यांच्यावर नैसर्गिकरीत्या नियंत्रण राखण्यास मोलाची कामगिरी बजावणारे अनेक जीव कमी होतात,नाहीसे होतात मग त्या उपद्रवी जीवांची संख्या वाढून माणसाच्या आरोग्याला धोका निर्माण होतो. उत्तम उदाहरण आज-काल वाढलेले अनेक नव्या प्रकारचे रोग व जिवाणू ,विषाणू यांनी घातलेला धुमाकूळ.</strong></p> <p><br></p> <p>स्थानिक हवामान माती,पाणी इत्यादी मुळे आंब्याच्या प्रजाती निर्माण होतात. फळांच्या विविध नैसर्गिक प्रजाती वेगवेगळे पोषण पुरवत असतात ज्यामुळे शरीराची प्रतिकारक क्षमता चांगली राहते. वृद्धावस्था लवकर न येणारे काही घटक या फळांमध्ये नैसर्गिकरित्या असतात जे कलमी आंब्यात नसतात. उन्हाळा या काळात उष्मा वाढल्यामुळे शरीराची शक्ती व पाण्याचे प्रमाण कमी झालेले असते. या काळात देशी प्रजातीचे रायवळ आंबे रसाळ व पौष्टिक गुणांनी या दोन्ही गोष्टींची पूर्तता करतात. सृष्टी मातेने या काळात आपल्याला खोलवरचे पृथ्वीच्या पोटातले पाणी आंबट-गोड स्वरूपात फळांच्या रुपाने देऊन आपल्या तहान व भुकेची सोय केलेली असते. घट्ट गराच्या आंब्याने अंगात उष्णता भरून अनेकदा गळवे,फोड इत्यादी त्रास होतात. शरीराचे संतुलन ढासळते म्हणून प्रत्येक ठिकाणच्या स्थानिक प्रजाती मग त्या गोवंशाच्या असोत की निसर्गातील वृक्षवल्ली, औषधी वनस्पती यांच्या किंवा अन्नधान्य पीक प्रजाती असोत त्यांचे संरक्षण संवर्धन आज आत्यंतिक आवश्यक आहे. हे सर्वांनी लक्षात ठेवले पाहिजे . दरवर्षी पिकलेल्या देशी आंब्याचे उन्हाळ्यात सेवन केल्यास वर्षभरासाठी भरपूर बल आणि आरोग्यप्राप्ती होते.हे पित्त कमी करते .आंब्याची पोळी उन्हात रस सुकवून करतात. तीसुद्धा पचायला हलकी व पौष्टिक असते. कच्च्या कैरीचे जिरेपूड, मीठ ,साखर घालून सरबत केल्यास घामावाटे बाहेर पडणारे उपयुक्त घटक परत शरीराला मिळतात व तरतरी येते.</p> <p>आंब्याला आपल्या धार्मिक विधींमध्ये तसेच शुभ प्रसंगी खूप महत्त्व असते. आंब्याचे तोरण मन प्रसन्न करते. त्यासाठी आपण आपल्या घराजवळ आंब्याच्या कोयीपासून छोटी रोपे तयार करायचा प्रयत्न करायला पाहिजे मग ही रोपे आदिवासी भागात वृक्षारोपणासाठी आपण दान करू शकतो.</p> <p>मुलांनो याच्या स्थानिक प्रजातींची माहिती मिळवून आपल्या परसदारी किंवा शेतात जास्तीत जास्त लावण्याचा प्रयत्न करणार ना?</p> <p><strong>लिखाण : वैद्या भाग्यश्री विजय टिळक </strong></p>
17 total episodes available
Deep-dive analytics for ज्ञानांगण - dnyananagan संस्कार वर्ग - sanskar varg
Frequently asked questions
Have a different question and can't find the answer you're looking for? Reach out to our support team by sending us an email and we'll get back to you as soon as we can.
- What is ज्ञानांगण - dnyananagan संस्कार वर्ग - sanskar varg?
- How often does this podcast release new episodes?
This podcast updates daily.
- Where can I listen to this podcast?
This podcast is available on 4 platforms including Apple Podcasts, Spotify, and more. You can also use the RSS feed directly.
- Does this podcast accept guests?
Information about guest appearances is not available.
Legal Disclaimer
Pod Engine is not affiliated with, endorsed by, or officially connected with any of the podcasts displayed on this platform. We operate independently as a podcast discovery and analytics service.
All podcast artwork, thumbnails, and content displayed on this page are the property of their respective owners and are protected by applicable copyright laws. This includes, but is not limited to, podcast cover art, episode artwork, show descriptions, episode titles, transcripts, audio snippets, and any other content originating from the podcast creators or their licensors.
We display this content under fair use principles and/or implied license for the purpose of podcast discovery, information, and commentary. We make no claim of ownership over any podcast content, artwork, or related materials shown on this platform. All trademarks, service marks, and trade names are the property of their respective owners.
While we strive to ensure all content usage is properly authorized, if you are a rights holder and believe your content is being used inappropriately or without proper authorization, please contact us immediately at hey@podengine.ai for prompt review and appropriate action, which may include content removal or proper attribution.
By accessing and using this platform, you acknowledge and agree to respect all applicable copyright laws and intellectual property rights of content owners. Any unauthorized reproduction, distribution, or commercial use of the content displayed on this platform is strictly prohibited.