Radio Naukowe

About Radio Naukowe

Nowy odcinek co czwartek, godz. 6:30 || Wirtuale 2025, Podcast Roku 2024 i 2023, Medal Polskiego Towarzystwa Fizycznego 2024, Popularyzator Nauki 2023, Pop Science 2023 || RN to mądre rozmowy o naszym świecie i nas samych. O próbach zrozumienia rzeczywistości na najgłębszym poziomie. Rozmawiam z naukowcami i naukowczyniami, którzy - fenomenalnie! - opowiadają o swoich badaniach i dziedzinach wiedzy. Dyskutujemy nie tylko o tym CO wiemy, ale też SKĄD to wiemy. Zobacz nasze Wydawnictwo RN: https://radionaukowe.pl/wydawnictwo/ 👉 Zostań Patronem: https://patronite.pl/radionaukowe 👉 Wesprzyj jednorazowo: https://suppi.pl/radionaukowe 👉 Więcej: https://radionaukowe.pl/ 👉 Sprawdź nasze WYDAWNICTWO RN https://radionaukowe.pl//wydawnictwo, audiobooki dla naszej publiczności taniej, skorzystaj z kodu: sluchamRN

Publisher

Radio Naukowe - Karolina Głowacka

Category

education · science · society & culture

Language

pl

Explicit

No

First episode

18 Dec 2020

Latest episode

8 Oct 2026

Latest episodes

414 episodes in the feed.

1. 

   8 Oct 2026

   #321 Ewolucja latania, czyli ptasie dinozaury, pterozaury i inni lotnicy | dr Gerard Gierliński

   🪶 Pióra są starsze od latania i wcale nie powstały jako dostosowanie do tej pięknej zdolności. – Badacze piór twierdzą, że (…) jest ono tak skomplikowanym dziełem natury, że nie mogło pojawić się wielokrotnie u różnych grup zwierząt – opowiada dr Gerard Gierliński, paleontolog z Juraparku Bałtów. Konkretniej mówiąc, pióra powstały u wspólnego przodka i pterozaurów, i dinozaurów, jako narzędzie do termoregulacji i popisywania się przed partnerkami. Jak wiec doszło do tego, że dziś służą do latania? – Myślę, że to było tak, że był taki dinozaur, jakiś teropod na przełomie triasu i jury, który chciał się przypodobać samiczce, no i przez przypadek mu się zaczęło fruwać. A miał już tą ozdobę, czyli pióra konturowe na ogonie i na łapkach, żeby umieć się przypodobać – mówi dr Gierliński. 🦆 Ptaki to niejedyna linia dinozaurów, która próbowała latać. Były też dinozaury, które fruwały na skrzydłach ze skóry, takich jak nietoperze. Latających stworzeń w prehistorii było oczywiście więcej. Najstarsze aktywnie latające zwierzęta, o których wiemy z zachowanych znalezisk, to pterozaury. Latały już w triasie, około 230 milionów lat temu. Ale uwaga: pterozaury to nie dinozaury! Te dwie grupy miały wspólnego przodka. Linie pterozaurów wygasły, a dinozaury możecie zobaczyć za oknem. 🐊 W odcinku usłyszycie też, dlaczego wszyscy jesteśmy gadami, a w ogóle to rybami (i żywymi skamieniałościami!), skąd się wzięły dzioby i pneumatyczne kości, kim były azdarchy, po czym rozpoznać ptasi trop i jak to jest z tym archeopteryksem: jest pierwszym praptakiem czy nie? 🎨 Na ilustracji pterozaur autorstwa paleoartysty Marcina Ambrozika. Dziękujemy za udostępnienie! #współpraca 👉 Polecamy serial dokumentalny „Ewolucja” na BBC Earth - premiera w niedzielę 18 października, godz. 11:00 & 21:00 Sezon 1 (5 odcinków) Każdy z odcinków stanowi podróż w czasie i krok po kroku śledzi wybraną ścieżkę ewolucyjną. Mutacje, adaptacje, zmiany środowiska i przypadki, które okazały się przełomowe przez miliony pokoleń decydowały o tym, kto przetrwa. Oparte na odkryciach naukowych i wynikach badań paleontologicznych wizualizacje przywracają do życia wymarłe gatunki i pozwalają zobaczyć świat, którego nie pamięta żaden człowiek. Sprawdź, gdzie oglądać: https://www.bbcpolska.com/kanaly/earth?country=PL

2. 

   1 Oct 2026

   #320 Bartnictwo - dawna sztuka zdobywania miodu | prof. Aneta Pieniądz

   Bartnik w dawnej Polsce pozornie nie miał trudnej pracy (choć bywała bolesna). Mógł dziać barcie, czyli wyrąbywać je w drzewach, ale niekoniecznie – korzystano też z naturalnych dziupli. Pszczoły same się w nich osiedlały. Nie dokarmiał pszczół, bo nie było czym. Doglądać na bieżąco też nie doglądał. – W zasadzie to bywał w niej dwa razy do roku: na wiosnę i gdzieś tam już w momencie, kiedy miód się podbiera – opowiada prof. Aneta Pieniądz z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego. Ale sytuacja nie była taka prosta, jak się wydaje. W odcinku rozmawiamy o miodzie i historii bartnictwa. 💛 https://patronite.pl/radionaukowe 💸 https://suppi.pl/radionaukowe 📖 https://wydawnictworn.pl/ Najstarsze ślady bartnictwa na terenie współczesnej Polski pochodzą z przełomu VII i VIII wieku. Od XV wieku funkcjonowały wspólnoty bartne, które regulowały, kto mógł pozyskiwać miód, gdzie i w jaki sposób. Wspólnoty miały swoje sądy bartne do rozstrzygania sporów oraz wójtów lub sędziów bartnych. Prof. Pieniądz bada właśnie obszerną „Księgę sądów bartniczych starostwa leżajskiego”, z której wyłania się ciekawy status społeczności bartniczej. – To jest specyfika tej grupy zawodowej, że ona przekracza granice stanowe – opowiada. Bartnictwem zajmowali się i chłopi, i mieszczanie, i nawet drobna szlachta. Prawo do użytkowania barci było dziedziczne, a bartnicy mieli prawo zakładać barcie również na terenie dóbr szlacheckich. W księgach bartniczych zachowały się liczne spory o egzekwowanie praw. Nie ma w nich jednak samych owadów. – Ja pszczół prawie nie mam w swoich źródłach – podkreśla prof. Pieniądz. Trudno powiedzieć, co o pszczołach myśleli sami bartnicy, bo nie zachowały się źródła pisane przez nich. Wiemy jednak, że ogólne podejście do pszczół było pozytywne. Wierzono na przykład, że rozmnażają się przez dzieworództwo i upatrywano w tym podobieństwa do Maryi Dziewicy. Bartnik musiał więc przemieszczać się po dużym terenie. Żeby wyciąć z barci plaster miodu, musiał się wspiąć na drzewo i uchronić przed użądleniami. A pszczoły były prawdopodobnie bardziej agresywne niż dziś. Najbardziej ceniony był miód najczystszy, który sam wyciekał z plastra. Nie gardzono też miodem z wyciśniętych plastrów, gdzie jednak sporo było już zanieczyszczeń i resztek wosku. Z odcinka dowiecie się też, dlaczego dzisiejsi pszczelarze nie dorobią się miodu takiego jak średniowieczny, nawet jeśli wyniosą pasiekę do lasu, i dlaczego kobiety miały ogromne znaczenie w bartnictwie, chociaż same nie mogły się nim zajmować.

3. 

   24 Sept 2026

   #319 Idzie nowa era w astronomii | prof. Maciej Bilicki

   Wyobraźcie sobie kamerę o rozdzielczości 3,2 gigapiksela (największą jaką do tej pory zamontowano na teleskopie), która przez 10 lat każdej nocy wielokrotnie rejestruje ten sam obszar nieba. Właśnie takie monumentalne zadanie stawia przed sobą projekt LSST (Legacy Survey of Space and Time) w Obserwatorium im. Very Rubin w chilijskich Andach. – Nie mieliśmy jeszcze takiego przeglądu: tak dużym teleskopem, tak długo trwającego, z tak dużą kamerą. Na pewno będzie bardzo dużo odkryć, bardzo wiele niespodziewanych rzeczy nas czeka – zapowiada prof. Maciej Bilicki z Centrum Fizyki Teoretycznej PAN, jeden z polskich naukowców zaangażowanych w ten przełomowy projekt. 💛 https://patronite.pl/radionaukowe 💸 https://suppi.pl/radionaukowe 📖 https://wydawnictworn.pl/ Naukowcy liczą na to, że odkrycia mogą być fundamentalne. – To, co chcielibyśmy przetestować i co LSST nam pomoże przetestować z pewnością, to jest kilka podstawowych założeń, które stoją u źródeł standardowego modelu kosmologicznego – opowiada kosmolog. Takie podstawowe założenia to na przykład, że Wszechświat jest jednorodny i izotropowy, a prawa fizyki działają wszędzie tak samo. Nie wiemy jednak, czy na pewno tak jest na ogromnych skalach. Dane z LSST pokażą nieznaną nam dotąd liczbę galaktyk i różnych czasach kosmicznych. Pomogą zweryfikować, czy założenia sprawdzają się też w niebadanych wcześniej skalach, oraz rozbudują (mamy nadzieję) wiedzę na temat ciemnej materii i ciemnej energii. Nie jest wykluczone, że nowe dane zmuszą do weryfikacji aktualnych modeli, czy nawet korekty Ogólnej Teorii Względności. Ogromna ilość zebranych danych ma być skatalogowana i przesłana do kilku centrów danych. – są starania, by jedno z nich było w Polsce. Z tak wielką bazą trudno byłoby pracować bez pomocy sztucznej inteligencji. – Summa summarum powstaje nam tabelka, gdzie mamy miliony obiektów. Dla każdego z obiektów mamy zmierzone mnóstwo różnych parametrów. To są idealne dane dla uczenia maszynowego i sztucznej inteligencji, bo w tym te modele są świetne, dlatego że one mogą wydobyć z tych danych coś więcej – wyjaśnia fizyk. Obserwatorium musiało się zamknąć tuż po otwarciu, bo zasypał je niespodziewany śnieg, ale wkrótce znów ruszy i zacznie zbierać dane. Pozostanie nam czekać z niecierpliwością na nowe odkrycia! Z odcinka dowiecie się też, co wspólnego mają badacze kosmosu z archeologami, w czym AI jest podobna do sekretarki profesora i dlaczego prof. Bilicki wyobraża sobie model, w którym nie ma w naszym Wszechświecie ciemnej energii, ale już nie model bez ciemnej materii.

Who has been a guest on Radio Naukowe

Names identified in recent episode analyses. Showing up to five guests.

• Marcin Zych
• Jakub Ciążela
• Magda Witek
• Aleksandra Ziembińska-Buczyńska
• Łukasz Wyrzykowski

Reach and audience

Public platform figures. Ratings count people who left a rating, not total listeners.

Apple Podcasts (US)

4.9 / 5

33 ratings

Spotify

4.9 / 5

4,113 ratings

Contact Radio Naukowe

Guest appearances

Books guests

Based on episode analysis; this does not confirm that the show is currently accepting guests.

Shows with a similar audience

• 

  Nauka To Lubię

• 

  Raport o stanie świata Dariusza Rosiaka

• 

  Podcast Historyczny

• 

  Brzmienie Świata z lotu Drozda

• 

  Dział Zagraniczny

• 

  Podkast amerykański