Historia dla Dorosłych

About Historia dla Dorosłych

Historia dla Dorosłych to podkast poświęcony historii oraz tematom, które z różnych względów byłyby niestosowne dla dzieci, albo po prostu dla nich nudne. Mam nadzieję, że będą ciekawe dla dorosłych :)

Publisher

Piotr Borowski

Category

history · news · society & culture

Language

pl

Explicit

No

First episode

23 Jan 2021

Latest episode

20 Jul 2026

Latest episodes

103 episodes in the feed.

1. 

   20 Jul 2026

   103 - Ethelfleda

   Wyobraźcie sobie świat, w którym niebo nad Anglią regularnie zasnuwa się dymem płonących osad, a na horyzoncie pojawiają się smocze łodzie. Jest IX wiek. Anglosaska Brytania, podzielona na rywalizujące królestwa, drży w posadach. Nadciąga Wielka Armia Pogan - wikingowie. Jeden po drugim upadają potężne domy: Northumbria, Anglia Wschodnia i wreszcie Mercia, serce wyspy, kraina obejmująca dzisiejsze Midlands. Wikingowie rozrywają Mercię na strzępy, tworząc na jej wschodnich ziemiach tak zwane Pięć Borów - ufortyfikowane bazy skąd kontrolują terytorium. Wśród nich są Derby, Nottingham, Lincoln, Stamford i to, które nas dziś szczególnie interesuje: Leicester. Gdy wydaje się, że chrześcijańska Anglia przestanie istnieć, na południu, w królestwie Wessex, pojawia się człowiek, który podejmuje rękawicę. Alfred Wielki. Po latach ucieczek i partyzanckiej walki na bagnach, Alfred zbiera siły i w 878 roku pod Edington rozbija armię wikingów prowadzonych przez Guthrama. To moment zwrotny, ale Alfred wie, że sam Wessex nie wygra wojny. Potrzebuje sojuszu z tym, co zostało z Merci. Aby uzmysłowić sobie jak wielkim zagrożeniem byli wikingowie warto wspomnieć, że ojciec Alfreda zabrał go na pielgrzymkę do Rzymu aby prosić papieża o pomoc w walce z poganami. Wtedy dochodzi do kluczowego małżeństwa. Alfred żeni się z Ealhswith, kobietą wywodzącą się z mercińskiego rodu królewskiego. To nie był tylko polityczny kontrakt - to był fundament pod budowę nowego, zjednoczonego narodu. Z tego związku rodzi się dwójka niezwykłych dzieci: starsza córka Æthelflæd oraz jej młodszy brat, Edward, nazwany później Starszym. Æthelflæd zostaje wysłana do Mercii, by poślubić tamtejszego władcę, ealdormana Æthelreda. Kiedy jej mąż zapada na zdrowiu, a potem umiera, dzieje się coś bezprecedensowego. Panowie z Mercii - dumni wojownicy, którzy nigdy wcześniej nie wyrazili zgody na to, by rządziła nimi kobieta - dobrowolnie uznają Æthelflæd za swoją jedyną władczynię. Otrzymuje tytuł Pani Mercjan. Æthelflæd nie zamierza jednak tylko siedzieć na zamku w Tamworth. Rozpoczyna genialną i brutalną kampanię militarną przeciwko wikingom, ściśle współpracując ze swoim bratem Edwardem, który w tym samym czasie naciska na najeźdźców od południa. Pani Mercjan stosuje nowatorską taktykę - zamiast tylko walczyć w otwartym polu, buduje sieć ufortyfikowanych grodów, odcinając wikingów od zaopatrzenia. W 917 roku Æthelflæd uderza na Derby. Dochodzi tam do krwawej, brutalnej bitwy. Ściany twierdzy spływają krwią, zginęło czterech z jej najbliższych, najbardziej zaufanych oficerów, ale miasto zostaje zdobyte. To zwycięstwo odbija się echem po całej Anglii. I tu przenosimy się do Leicester. Rok 918. Wikingowie rządzący Leicester, oszołomieni i przerażeni tym, co spotkało ich pobratymców w Derby, zdają sobie sprawę, że armia Pani Mercjan maszeruje prosto na nich. Leicester było potężną bazą, otoczoną starymi, rzymskimi murami, które dawały ogromną przewagę obronną. Mimo to, widząc determinację i militarny geniusz Æthelflæd, duńscy wojownicy z Leicester podejmują decyzję, która zszokowała ówczesny świat. Zamiast walczyć do ostatniej kropli krwi, otwierają bramy miasta i poddają się bez oddania jednego strzału, przysięgając jej wierność. Dla Leicester nie był to jednak upadek, lecz początek powrotu do anglosaskich korzeni. Æthelflæd jest u szczytu potęgi. Nawet wikingowie z Yorku w Northumbrii wysyłają posłów, chcąc oddać się pod jej protekcję. Niestety, w czerwcu 918 roku, zaledwie kilka miesięcy po triumfie w Leicester, Pani Mercjan nagle umiera. W tym momencie historia pisze kolejny, niezwykły rozdział. Władzę w Mercii przejmuje córka Æthelflæd, Ælfwynn. To absolutny ewenement w historii wczesnośredniowiecznej Europy - jedyny udokumentowany przypadek u Anglosasów, kiedy władza nad państwem przechodzi legalnie i za zgodą możnych z kobiety na kobietę. Jednak ten rewolucyjny moment...

2. 

   4 Jun 2026

   102 - Iran w XX i XXI wieku

   Kontynuuję rozmowę z Jackiem Kaflem na temat Iranu. Tym razem koncentrujemy się na wieku XX i XXI, a szczególnie na dwóch wojnach, które odbyły się w 2025 i tej z 2026 roku, która cały czas trwa. Kontekst współczesnych konfliktów (2025–2026) Rozmowa, zarejestrowana 3 czerwca 2026 roku, odbywa się w cieniu trwającej od ponad trzech miesięcy wojny, która rozpoczęła się 28 lutego 2026 roku. Jest to kolejna faza eskalacji po tzw. wojnie 12-dniowej, która miała miejsce między 13 a 24 czerwca 2025 roku. Tamten krótki konflikt został sprowokowany raportem Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej, która stwierdziła, że Iran nie wypełnia zobowiązań nuklearnych, oraz ogłoszeniem przez Teheran budowy nowych instalacji wzbogacania uranu. Izrael zaatakował wówczas Iran, co ogłoszono sukcesem, m.in. z powodu wyeliminowania irańskich naukowców zajmujących się energią atomową. Jednak wybuch obecnej wojny stawia pod znakiem zapytania trwałość tamtego sukcesu. Przyczyny determinacji Iranu i program nuklearny Iran traktuje obecny konflikt jako wojnę egzystencjalną. W analizie Jacka Kafla pojawia się porównanie do teorii gier, a konkretnie do „gry w cykora” – Iran, mając więcej do stracenia, nie zamierza „skręcić kierownicą” i jest gotowy na ogromne straty cywilizacyjno-materialne, wykorzystując swoją sprzyjającą geografię. Logika dążenia do posiadania broni atomowej wynika z doświadczeń historycznych: Przykład Iraku: Upadek Saddama Husajna w 2004 roku pokazał Irańczykom, że brak broni nuklearnej umożliwił Zachodowi zniszczenie reżimu. Brak stabilności umów: Irańczycy nie chcą być zakładnikami zmian politycznych w Waszyngtonie (różnica między negocjacyjnym podejściem Demokratów a twardą linią Republikanów). Poczucie bezpieczeństwa: Broń atomowa ma być „asem w rękawie”, który zapobiegnie ewentualnemu atakowi i wymuszeniu zmiany władzy (regime change). Rola liderów i polityka międzynarodowa Obecna wojna jest silnie powiązana z sytuacją wewnętrzną w USA i Izraelu: Donald Trump: Prezydent USA w swojej drugiej kadencji jest postrzegany jako bardziej radykalny. Istnieją spekulacje, że może dążyć do przedłużenia konfliktu, aby w trybie nadzwyczajnym pozostać u władzy dłużej niż przewiduje kadencja. Benjamin Netanjahu: Premier Izraela określany jest mianem „premiera wojennego”, dla którego trwanie konfliktu jest sposobem na utrzymanie poparcia i uniknięcie odpowiedzialności karnej. Sytuacja w Iranie: 28 lutego 2026 roku, na początku obecnej wojny, zabity został najwyższy przywódca Ali Chamenei. Władzę przejął jego syn, który jednak według niepotwierdzonych informacji jest ciężko ranny, co pogłębia chaos decyzyjny w Teheranie. Wojna ta jest również postrzegana jako konflikt proxy – Iran otrzymuje wsparcie finansowe i zbrojne od Chin, podczas gdy Izrael jest wspierany przez USA. Według rozmówców Chiny mogą być największym beneficjentem tej sytuacji, obserwując, jak USA angażują ogromne środki w kolejny po Ukrainie konflikt. Społeczeństwo irańskie i perspektywy zmiany reżimu Mimo że rządy islamskie nie cieszą się powszechną popularnością, a w kraju dochodziło do krwawych protestów, agresywna retoryka USA (np. groźby Trumpa o „zmiecieniu cywilizacji irańskiej”) paradoksalnie może jednoczyć społeczeństwo wokół władzy w obliczu zagrożenia zewnętrznego. Iran to kraj o wysokich aspiracjach i dobrze wykształconym społeczeństwie (50% studentów to kobiety), co odróżnia go od wielu krajów arabskich. Jacek Kafel sceptycznie ocenia szanse na powrót monarchii (syna szacha), uważając to za mało prawdopodobny scenariusz. Przewiduje raczej, że wojna może zakończyć się do października 2026 roku (przed wyborami połówkowymi w USA), ale prawdopodobnie nie przyniesie ona poprawy losu przeciętnego Irańczyka, a jedynie wymianę starej gwardii na jeszcze bardziej radykalnych „twardogłowych”.

3. 

   30 May 2026

   101 - Historia Persji

   Odcinek podcastu poświęcony jest historii Persji oraz współczesnemu Iranowi, ze szczególnym uwzględnieniem geopolitycznego znaczenia tego regionu. Autorzy analizują ewolucję państwa od czasów starożytnych, wspominając o wpływach greckich i biblijnych, aż po burzliwy wiek XX zdominowany przez kwestie wydobycia ropy naftowej. Dyskusja rzuca światło na skomplikowane relacje Iranu z mocarstwami zachodnimi, opisując mechanizmy kolonializmu, przewrotów politycznych oraz narastających konfliktów. Rozmówcy posługują się licznymi analogiami historycznymi, porównując sytuację Irańczyków do losów Polski, Rosji czy Indii. Tekst podkreśla unikalną tożsamość kulturową i religijną Persów, która odróżnia ich od świata arabskiego i wpływa na ich dzisiejsze ambicje mocarstwowe. Całość stanowi próbę zrozumienia Iranu jako istotnego elementu globalnej układanki politycznej, często przedstawianego w sposób jednostronny. https://www.youtube.com/@solafabula/featured

Reach and audience

Public platform figures. Ratings count people who left a rating, not total listeners.

Apple Podcasts (US)

5.0 / 5

1 ratings

Spotify

4.3 / 5

3 ratings

Contact Historia dla Dorosłych

Guest appearances

Books guests

Based on episode analysis; this does not confirm that the show is currently accepting guests.