Báo tuổi teen

About Báo tuổi teen

Báo đọc "Báo tuổi teen - Nghe RTI đọc báo" được phát sóng hai tuần một lần, đây là chương trình dành cho đối tượng tuổi Teen.

Publisher

Phương Thảo, Rti

Category

government · society & culture

Language

vi

Explicit

No

First episode

25 Apr 2023

Latest episode

24 Dec 2024

Latest episodes

35 episodes in the feed.

1. 

   24 Dec 2024

   EP.36: [Tuổi 14 của tôi] Lý Chấn Huy: Nói chuyện thay người khiếm thính, giúp bản thân tháo gỡ nút thắt mặc cảm thời thiếu niên

   Khi còn nhỏ, tôi học rất giỏi nhưng lại sống rất nội tâm, vì hoàn cảnh gia đình tôi rất khó khăn, so với những gia đình nghèo khó cũng không khác là mấy nên tôi không thể bày tỏ nỗi đau của mình, điều này khiến tôi tự phụ và tự ti. Sau đó, tôi gặp những người bạn gặp nhiều khó khăn hơn tôi, họ đúng là những người “có miệng nhưng không thể nói” vì họ bị khiếm thính, ở trường trung học, tôi học ngôn ngữ ký hiệu để có thể hiểu được ngôn ngữ của những người bạn khiếm thính của mình. Mặc dù học luật ở trường đại học nhưng tôi quyết định trở thành “người nói thay những người bạn khiếm thính của mình” và trở thành phiên dịch viên ngôn ngữ ký hiệu toàn thời gian.

2. 

   22 Nov 2024

   Ep.35: [Năm 14 tuổi của tôi]: Bị mắc phải “căn bệnh không có thuốc chữa” đã khiến tôi trở thành người không ngừng tìm kiếm phương pháp điều trị cho căn bệnh này

   Khi biết bản thân mắc bệnh loạn dưỡng cơ, mỗi ngày đều phải đấu tranh với “cơ thể đang dần thoái hóa”. Cuối cùng cũng đã khắc phục được những bất tiện mà căn bệnh này mang đến, tìm cách làm thế nào để mặc áo, làm thế nào để chân có thể di chuyển, giống như có ai đó chơi khăm thay đổi “quy định của trò chơi”. Chẳng bao lâu sau, cơ thể tôi lại trở nên tệ hơn và mọi thứ phải bắt đầu lại từ đầu. Những đòn roi liên tục giáng xuống, những giọt nước mắt cứ âm thầm rơi, nhấn chìm những năm tháng tuổi trẻ của tôi. Tại sao căn bệnh này lại không thể làm phẩu thuật? Tại sao căn bệnh của tôi đến cả thuốc điều trị cũng không có? Tại sao mạng sống của bản thân lại không có cách cứu chữa? Vào thời điểm đó, không có ai tìm được câu trả lời cho hàng trăm câu hỏi “tại sao” này. Bây giờ, tôi đã trở thành bác sĩ và cống hiến hết mình cho nghiên cứu di truyền, hy vọng rằng tôi có thể tìm ra “câu trả lời” cho những bệnh nhân mắc bệnh hiếm gặp khác và tuổi thiếu niên của tôi. Bác sĩ Trần Yến Lân (Ảnh: Thái Hân Hàn) Mẹ nhìn xem, chân của con run rất tự nhiên phải không? Lúc đầu tôi không chú ý nhiều đến sự bất thường trên cơ thể mình. Vì công việc của ba, nên tôi đi học cấp 2 ở Mỹ. Có lần, tôi chạy trên sân chơi trong giờ học thể dục, sau khi chạy được một thời gian ngắn, tôi cảm thấy rất mệt và chạy chậm hơn so với cô gái đứng đầu, lúc đó tôi chỉ nghĩ là do người nước ngoài họ cao hơn tôi nên sẽ chạy rất nhanh. Một lần khác, tôi nhón chân lên nhưng chân tôi bất giác run lên và gót chân nhanh chóng chạm đất. Lúc đó, tôi còn nói đùa với mẹ: “Mẹ thấy chân con run có tự nhiên không?” Cho đến khi trở lại Đài Loan lúc 15 tuổi, có một cuộc chạy tiếp sức đồng đội được tổ chức tại một hội thể thao ở trường. Một người bạn cùng lớp hỏi tôi có chạy nhanh không, tôi trả lời: “Khi còn nhỏ, tôi đã chạy 100 mét trong 13 giây”. Lớp phó thể dục - thể thao thấy thành tích của tôi cũng khá tốt và yêu cầu tôi là người chạy áp chót trong quá trình luyện tập. Tôi vẫn nhớ khi tôi đang chạy và tập giao chiếc gậy cho người cuối cùng. Bạn cùng lớp vừa chạy và vừa muốn nhận gậy, nhưng tôi cảm thấy rất chật vật và không thể đuổi kịp bạn cùng lớp nên không thể chuyền gậy thành công cho các bạn. Sau khi trở lại lớp học, bạn cùng lớp của tôi nói: “Nếu bạn không muốn chạy thì cứ nói thẳng, tại sao lại phải làm như vậy”. Do đó, cuối cùng tôi đã không tham gia đội tiếp sức và không thể nói ra được nỗi khổ của mình. Sau khi thi vào trường THPT Gia Nghĩa, thể lực không tốt cứ khiến tôi lo lắng, “liệu bị rớt môn thể dục thì có được tốt nghiệp không? Thêm vào đó, lúc đi xe buýt đến trường, vì đây là loại xe buýt đời cũ nên rất cao, tôi cảm nhận rất rõ là chân của mình không thể nào bước lên nổi, nhưng khi đã đặt chân lên được rồi thì lại không có sức lực để nhấc cơ thể tiến về phía trước. Không thể cưỡng lại nỗi sợ hãi và nghi ngờ trong lòng, cuối cùng tôi xin ba mẹ đưa tôi đi khám bệnh. Lúc đầu, ba mẹ đưa tôi đến khám Đông y, sau khi kiểm tra thì tưởng rằng là “ trong quá trình phát triển có chút vấn đề, chỉ cần uống vài thang thuốc là sẽ khỏi bệnh”, liên tiếp uống thuốc Đông y 2 tháng nhưng tình trạng vẫn không trở nên tốt hơn, mỗi ngày giống như phải vác một cái ba lô rất nặng để đến trường, nhấc chân bước lên bật thang càng lúc càng thấy mất sức. Sau đó, với sự giúp đỡ của người thân, tôi chuyển đến khám ở một phòng khám nội khoa thần kinh để điều trị. Không ngờ rằng sau một loạt các kiểm tra, bác sĩ đã thông báo phải chuyển đến Bệnh viện Đại học Y Đài Loan, sau đó lại tiếp tục nhập viện 2 tuần để kiểm tra chi tiết như chụp cộng hưởng từ (MRI), điện cơ và sinh thiết cơ. Căn bệnh này không có thuốc để điều trị Tôi vẫn nhớ bầu không khí lúc bác sĩ cho chúng tôi biết kết quả, tôi ngồi cùng với ba và bác sĩ bắt đầu giải thích rằng tôi bị chứng loạn dưỡng cơ. Lúc này, trong lòng tôi đang chờ đợi bác sĩ nói với chúng tôi rằng chúng tôi sẽ phải phẫu thuật hoặc uống nhiều thuốc hay phải phục hồi chức năng, vì tôi muốn chữa khỏi bệnh của mình càng sớm càng tốt, và chuẩn bị tinh thần để chấp nhận mọi phương pháp điều trị do bác sĩ đưa ra. Không ngờ tôi lại phát hiện ra mình đang mắc một căn bệnh hiếm gặp “teo cơ tứ chi”, và căn bệnh này không có thuốc chữa! Bác sĩ tiếp tục giải thích, “đây là di truyền, có thể tới năm ba mươi mấy tuổi cậu sẽ phải ngồi xe lăn”, sau đó bác sĩ tiếp tục hướng dẫn phải làm gì với căn bệnh này, nhưng lúc đó tôi hoàn toàn không hiểu rằng “đây không phải là thời đại mà y học rất tiến bộ sao? Tại sao lại không có thuốc điều trị? Cũng giống như các câu hỏi khi kiểm tra, có câu hỏi thì phải có câu trả lời, tại sao lại có 1 câu hỏi mà không có lời giải đáp chứ? Trên đường từ Đài Bắc về Gia Nghĩa, đầu óc tôi trống rỗng và chỉ có một thắc mắc: “ Tại sao lại không thể cứu chữa?” Sau này, tôi dần nhận ra rằng tình trạng của mình càng trở nên tồi tệ hơn. Vào lúc nửa đêm, mỗi khi nghĩ đến việc mình sẽ không thể chơi bóng hoặc ra ngoài chơi như các bạn cùng lớp, tôi rơi nước mắt trong vô thức, thậm chí còn lấy chăn trùm kín người để ba mẹ không nghe thấy tiếng khóc nức nở của tôi. Tôi cũng rất sợ mình sẽ rơi nước mắt bất kỳ lúc nào khi nghĩ về chuyện này ở trường, do đó, trước khi đến lớp, lúc nào tôi cũng tự luyện tập “muốn khóc thì phải kiềm chế” để giảm bớt đi số lần tôi muốn khóc. Dần dần, những việc tôi không thể làm càng lúc càng nhiều. Vào năm lớp 11, vì lớp học ở trên tầng nên tôi phải leo cầu thang, vào ngày hôm trước thì vẫn có thể tay bám vào thành cầu thang rồi từ từ leo lên tầng trên để vào lớp học nhưng ngày hôm sau thì không thể leo được nữa. Tôi không ngừng trải qua việc “đột nhiên có một ngày không thể làm cái này, không thể làm cái kia”, khi vừa mới vào đại học, tôi vẫn có thể tự mình di chuyển từ lớp học này sang lớp học khác, nhưng trong lúc di chuyển luôn luôn có những chuyện ngoài ý muốn phát sinh. Một lần, khi đang vội vã đến lớp học, tôi bất ngờ vấp phải bậc thềm và ngã ở ngã tư đường dành cho người đi bộ, vì hai bên không có có lan can để bám vào nên tôi không thể nhấc chân để bước qua được. Tôi đứng đó hồi lâu, cuối cùng cũng đợi được một bạn nữ cùng lớp đi ngang qua giúp đỡ mình. Dù rất xấu hổ nhưng tôi chỉ có thể đặt tay lên vai cô ấy và nhờ cô ấy làm điểm tựa để tôi có thế bước qua bậc thềm đó. Tệ nhất là khi tôi bị ngã bên đường, vì chân không thể nhấc lên cao, có thể bị ngã nếu mặt đất hơi không bằng phẳng. Điều phiền phức hơn nữa là tôi không thể tự mình đứng dậy được, thường xuyên phải nhờ các bạn đi ngang qua giúp đỡ, phải dạy các bạn cách ôm dưới nách tôi và để chân tôi duỗi thẳng thì mới có thể đứng dậy được. Hoặc khi tôi đang nằm trên giường và muốn mặc quần, tôi nhìn vào chân mình và nói: “cử động đi, nhấc chân lên!”, nhưng vẫn không thể nào cử động được. Bây giờ tôi là bác sĩ, khi làm việc trong bệnh viện, tôi ngồi trên ghế có bánh xe hoặc ghế không có tay vịn, đứng dậy rất khó khăn và phải nhờ đến sự giúp đỡ của đồng nghiệp, cuộc sống của tôi thường xuyên phải đối mặt với những khó khăn mà đối với hầu hết mọi người là điều nhỏ nhặt. Cái chết đang ở rất gần vậy thì mơ ước có ý nghĩa gì nữa không? Tôi luôn quan tâm đến tên lửa, khi còn nhỏ, tôi luôn muốn chế tạo tên lửa bằng chính đôi tay của mình. Tôi mơ ước có cơ hội làm việc cho Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Hoa Kỳ (NASA) sau khi học đại học. “Việc học là để sau này tìm được một công việc tốt và thực hiện được ước mơ nhưng với tôi nó có còn ý nghĩa không?” Tôi thậm chí mơ cũng dám mơ, vào năm lớp 11, có một thời gian tôi đã không muốn đi học nữa, điểm số của tôi tụt từ hạng ba xuống dưới hạng mười. Để động viên tôi, ba tôi, một giáo sư đại học, đã đề cập trong cuộc trò chuyện rằng: “Con có muốn học y để nghiên cứu căn bệnh của chính mình không?” Vào lúc đó, tôi dường như đã tìm lại được sứ mệnh của mình, và tôi đã làm như vậy, quyết tâm đọc sách và học ngành y. Tuy nhiên, thể trạng của tôi lúc đó khiến tôi dễ cảm thấy mệt mỏi, may mắn thay, với sự giúp đỡ của thầy, tổng hợp sắp xếp những điểm chính và tôi đã nỗ lực hết mình. Tuy nhiên, mỗi lần tôi tự nhủ bản thân đừng nản lòng thì lại có một điều luôn khiến tôi suy sụp. Có lần tôi đang đọc một chương về “thở” trong sinh học, trong sách giáo khoa mô tả, cơ hoành là một cơ xương, “hít thở cũng phụ thuộc vào cơ xương. Tôi nghĩ rằng liệu một ngày nào đó cơ xương bị mất đi sức lực và khiến tôi không thể thở được vậy không phải tôi sẽ chết sao?”. Đây là lần đầu tiên tôi cảm thấy mình đang ở rất gần cái chết. Điều này khiến tôi rất sợ hãi, cô đơn và bất lực. Tôi suy sụp và lại khóc, nước mắt tôi không ngừng chảy suốt 2 tiếng đồng hồ. Để hiểu được áp lực thi cử của mọi người, cô giáo cấp 3 của tôi đã đưa cho mỗi người một tờ giấy trắng để viết lên suy nghĩ của mình, tôi đã viết lên những gì mà bản thân không dám kể với ba mẹ hoặc các chị em thành một đoạn văn dài. Tôi vẫn còn nhớ những gì tôi đã viết: “Em đã khóc rất lâu, em không biết phải làm gì, em cảm thấy sợ hãi và bất lực”. Một tuần sau, cô giáo tặng tôi 3 cuốn sách: “Hirotada Ototake”, “Những ngày thứ Ba với thầy Morrie” (Tuesdays with Morrie), và “Chuông lặn và cánh bướm” (Le scaphandre et le papillon). Đặc biệt, bìa cuốn “Hirotada Ototake” là bức ảnh của tác giả Hirotada Ototake không có tứ chi vì ông bị mắc “hội chứng cắt cụt bẩm sinh”, tôi cảm nhận được sự tích cực và hạnh phúc của ông ấy, “ít nhất bây giờ tôi vẫn có thể cử động được, tôi may mắn hơn ông ấy rất nhiều”. Những cảm xúc tiêu cực như bất lực và sợ hãi trong tâm trí tôi dần dần thay đổi, tự mình phấn chấn lên và nỗ lực hết mình để không bị đánh bại. Cuối cùng tôi đã dựa vào niềm tin này và được nhận vào Khoa Y. Nhưng sau khi vào bệnh viện thực tập thì tôi vẫn còn gặp nhiều khó khăn, do cử động tay của tôi dần bị ảnh hưởng, không thể sử dụng cả hai tay cùng lúc. Vì vậy, điểm khó khăn lớn nhất của tôi là không thể sơ cứu cho bệnh nhân và thực hiện cấp cứu đặt nội khí quản cho bệnh nhân. Trong thời gian thực tập, tôi phải luyện tập trong đầu tất cả các bước trước khi chăm sóc từng bệnh nhân. Ví dụ, khi bác sĩ điều trị cho bệnh nhân nội trú, họ sẽ đặt thành giường xuống trước, nhưng tôi phải dựa vào khuỷu tay để đỡ thành giường và dùng hết sức lực của cơ thể mới có thể giúp bệnh nhân đặt ống thông đường tiểu và các phương pháp điều trị khác. Khi đó, khuỷu tay của tôi luôn bị bầm tím. Mệt mỏi vì đi trực khiến tôi càng yếu sức hơn, một số đồng nghiệp từng đề nghị tôi nộp đơn để không bị buộc phải đi trực, nhưng tôi nghĩ rằng mình nên cố gắng hết sức có thể, vì tôi không muốn khác biệt với những người khác! Tôi muốn tìm ra câu trả lời cho căn bệnh của mình Mặc dù căn bệnh teo cơ đã hạn chế sự lựa chọn của tôi nhưng khoa bệnh lý duy nhất phù hợp với tôi là khoa không cần tiếp xúc trực tiếp với bệnh nhân, khoa bệnh lý chủ yếu giúp bệnh nhân tìm ra những nguyên nhân có thể liên quan đến căn bệnh, điều này cũng phù hợp với mong muốn được học y khoa vào thời điểm đó. Mục đích ban đầu: đi tìm câu trả lời cho căn bệnh của chính mình. Làm trong lĩnh vực y tế, tôi hiểu có rất nhiều căn bệnh không có thuốc chữa. Không phải là không ai muốn nghiên cứu mà chỉ là nó thực sự khó khăn. Ý tưởng của tôi bị hạn chế trong một thời gian, cho đến khi tôi đến Bệnh viện Đa khoa Cựu chiến binh Đài Bắc để nghiên cứu xét nghiệm di truyền, sau đó đăng ký vào một lớp tiến sĩ để tiến hành nghiên cứu liên quan đến chứng teo cơ, điều này đã mở ra một con đường khác cho tôi. Tôi vẫn có thể tự đi lại trong học kỳ thứ hai của năm thứ nhất học Tiến sĩ, nhưng đến học kỳ thứ hai, tôi đã phải dùng nạng để đi lại, và tốc độ suy thoái trở nên nhanh hơn. Lúc đó tôi chợt nghĩ, có lẽ căn bệnh này không có thuốc chữa nhưng liệu có “làm chậm tốc độ thoái hóa” được không? Thậm chí tiến bộ hơn một chút là liệu có thể tránh được bi kịch cho những người sinh ra mắc bệnh nan y, hiếm gặp như tôi không? Khi tôi được chẩn đoán mắc chứng loạn dưỡng cơ ở trường trung học cơ sở, tôi đã bị đẩy vào tình thế không có giải pháp. Tuy nhiên, xét nghiệm di truyền có thể là “giải pháp”. Mọi nghi ngờ của tôi về căn bệnh này khi tôi ngã bệnh ở trường trung học cơ sở có thể cũng có cơ hội tìm được câu trả lời. Tôi đã tự mình làm xét nghiệm di truyền và phát hiện ra rằng ba mẹ tôi đều mang gen lặn gây bệnh loạn dưỡng cơ và cả hai đều không mắc bệnh. Mặc dù chị tôi thừa hưởng gen lặn từ ba mẹ, chị ấy có phát bệnh nhưng các triệu chứng đều nhẹ; em trai tôi có mang gen lặn từ ba mẹ nhưng không phát bệnh; còn em gái tôi thì hoàn toàn không mang gen của căn bệnh bệnh này và cũng là người may mắn nhất. Về phần tôi, tôi được thừa hưởng gen lặn từ ba mẹ và trở thành người bệnh nặng hơn cả chị gái. Điều này có nghĩa là nếu cả ba và mẹ đều mang cùng một gen lặn gây bệnh teo cơ thì 1/4 mỗi đứa trẻ có thể bị bệnh nặng (các gen khiếm khuyết từ ba mẹ được di truyền); 1/4 có thể không phát triển bệnh (thừa hưởng gen tốt từ ba mẹ); nửa còn lại (thừa hưởng gen khiếm khuyết từ ba hoặc mẹ) sẽ trở thành “người mang gen bệnh”, tuy không phát bệnh nhưng gen này sẽ di truyền cho thế hệ sau. Vì vậy, chỉ cần xét nghiệm di truyền có vấn đề thì vẫn có cách tránh rủi ro, chẳng hạn như sàng lọc phôi không có đột biến để thụ tinh trong ống nghiệm nhằm tránh sinh ra những đứa trẻ mắc bệnh hiếm gặp. Khi ngày càng có nhiều bệnh nhân đến với tôi để điều trị và muốn tìm hiểu nguyên nhân, tôi cũng đã mở một phòng khám mang tên “Y học dịch thuật và bệnh cơ hiếm gặp” tại Khoa Bệnh lý của Bệnh viện Đa khoa Neihu số 3. Ít nhất tôi có thể cung cấp được “giải pháp” cho họ, giúp người bệnh có một tia hy vọng, thay vì bất lực như tôi hồi 10 tuổi. Tôi cảm thấy môi trường nghiên cứu ở Đài Loan không tốt, để xin được tài trợ nghiên cứu một năm thì phải xuất bản bao nhiêu bài báo mỗi năm nhưng một năm có thể thực hiện được bao nhiêu nghiên cứu? Tuy nhiên, trước đây khi tôi làm việc tại Bệnh viện Gengxin ở Xindian, bệnh viện đã sử dụng một phần số tiền quyên góp để xét nghiệm và nghiên cứu gen. Tôi thường nói với bệnh nhân hoặc gia đình họ rằng xét nghiệm di truyền thì họ phải tự chi trả khoảng 30.000 Đài tệ nhưng bệnh viện cung cấp xét nghiệm miễn phí, nên nếu có thời gian rảnh, họ có thể quyên góp tùy theo khả năng của mình và sau đó giúp đỡ người tiếp theo, tạo thành một vòng tuần hoàn. Vì các bệnh hiếm gặp không có quy mô kinh tế trong y học nên tôi hy vọng có cơ hội thành lập một “viện nghiên cứu” bệnh hiếm gặp, cho phép mỗi nhà nghiên cứu tập trung vào một lĩnh vực nghiên cứu thông qua việc gây quỹ, quyên góp, v.v.. Có thể mọi nỗ lực nghiên cứu đều có cơ hội loại bỏ bệnh tật. Còn nhiều điều chưa biết về những căn bệnh hiếm gặp, tôi mong rằng lĩnh vực này trong tương lai, tôi không chỉ tìm được nhiều câu trả lời hơn cho người bệnh mà còn giúp bản thân tôi ở bậc THCS không còn bơ vơ, bai rối. Tôi muốn nói với năm 14 tuổi của mình rằng… Nếu có thể quay lại tuổi 14, tôi muốn quay lại cái đêm không cầm được nước mắt ấy, tôi sẽ vỗ nhẹ vào lưng mình và nói: “Mọi chuyện sẽ qua thôi”. Khi biết tôi bị bệnh, ba tôi cảm thấy rất có lỗi, còn mẹ, dù đã cố gắng không tỏ ra quá buồn bã nhưng tôi vẫn không muốn làm ba mẹ buồn. Tuy nhiên, không ai có thể chia sẻ những cảm xúc tiêu cực, nỗi sợ hãi và sự cô đơn của tôi lúc đó, “cái chết còn nhiều hơn những gì bạn nhận ra”. Có lẽ hồi đó, nếu tôi tạo ra một phiên bản khác của chính mình, thì tôi đã có thể giải tỏa cảm xúc tiêu cực của mình.

3. 

   16 Nov 2024

   Ep.34: “Chỉ muốn các em học sinh cấp dưới không bị ướt mưa khi đến trường nhưng không ngờ cả người dân Đài Bắc cũng được hưởng lợi” học sinh trường THPT Kiến Quốc đề xuất kế hoạch cho thuê ô

   “Chỉ muốn các em học sinh cấp dưới không bị ướt mưa khi đến trường nhưng không ngờ cả người dân Đài Bắc cũng được hưởng lợi” học sinh trường THPT Kiến Quốc đề xuất kế hoạch cho thuê ô dù tại ga tàu điện ngầm Trên đường đi học nếu như bất chợt trời mưa nhưng không có ô thì phải làm sao? Đây là vấn đề thường hay gặp phải của các bạn học sinh khi đến trường, đây cũng là nỗi khổ của Dư Thừa Hy khi còn là học sinh trung học, đặc biệt, khoảng cách từ trường THPT Kiến Quốc mà anh theo học đến ga tàu điện ngầm cũng không gần, “mỗi lần trời mưa là sẽ bị ướt rất nhiều nên tôi phải tìm đoạn đường nào có nhiều mái hiên để ít bị ướt hơn. Anh lúc nào cũng nghĩ rằng đây cũng không phải là cách tốt nhất để tránh mưa nên đột nhiên nảy ra ý tưởng: “Chúng ta có dịch vụ cho thuê sạc dự phòng công cộng, thuê xe đạp công cộng vậy thì liệu ô che mưa cũng có thể cho thuê công cộng không?” Dư Thừa Hy cũng không nghĩ rằng mong ước của anh không lâu sau đó đã thành hiện thực! “Giúp tôi giữ trong 10 giây!” thu hút sự chú ý của Tập đoàn tàu điện ngầm Đài Bắc! Bạn đã bao giờ sử dụng “chiếc ô chung” tại ga tàu điện ngầm Đài Bắc khi có mưa bất chợt chưa? Đằng sau sự phục vụ chu đáo này của Tập đoàn MRT còn có ý tưởng và đóng góp của một nhóm học sinh trường THPT Kiến Quốc. Năm ngoái (2023), Dư Thừa Hy, một học sinh cuối cấp của trường THPT Kiến Quốc, đang tham gia lớp “ngân sách có sự tham gia” của trường, vì cảm thấy khó chịu khi trên đường đến trường thường xuyên có mưa đột ngột và quên mang theo ô che mưa, anh đã dũng cảm đưa ra ý tưởng “ô che mưa công cộng” và nhận được sự ủng hộ của nhiều bạn học. Anh và 5 bạn cùng lớp khác đã đưa ra đề xuất “Giúp tôi giữ trong 10 giây” và kiến nghị Chính quyền thành phố Đài Bắc thành lập các trạm cho thuê ô để giải quyết sự bất tiện của người dân khi không có ô trong những ngày mưa. Đề xuất của họ nhận được nhiều phiếu bầu chọn nhất trong lớp và đại diện trường THPT Kiến Quốc tham gia vào cuộc thi đề xuất dành cho các trường THPT tại thành phố Đài Bắc. Trong bản kế hoạch “Giúp tôi giữ trong 10 giây”, nhóm học sinh lớp 12 này đã nghĩ ra các phương pháp thực hiện chi tiết, chẳng hạn như phí thuê - miễn phí trong giờ đầu tiên và 10 Đài tệ cho những giờ tiếp theo. Đối với thân ô, họ hy vọng sử dụng sợi tái chế PET thân thiện với môi trường, còn đối với chân đế và tán ô cũng được in thông tin quảng cáo hoặc tuyên truyền theo lệnh của chính phủ để nâng cao giá trị gia tăng của những chiếc ô công cộng. Làm thế nào để bạn phát triển một đề án chu đáo như vậy từ một sự phiền toái nhỏ gặp phải trên đường đến trường? Dư Thừa Hy cho biết: “Mọi người đều nghĩ về những vấn đề mà bạn thực sự có thể gặp phải, sau đó nghĩ xem bạn có thể đưa ra những gợi ý gì về vấn đề này”. Họ dựa vào “các phương pháp không có hệ thống” để động não, đưa ra nhiều ý tưởng khác nhau và sau đó thiết kế chúng, sau đó thiết kế từng biện pháp đối phó, từ 1 tấm áp phích đề xuất trên lớp phát triển thành một kế hoạch dài 12 trang. Cuối cùng, “Giúp tôi giữ trong 10 giây” đã thành công nổi bật so với 23 đề xuất do học sinh THPT thành phố Đài Bắc đưa ra và giành vị trí thứ ba trong “Đề xuất lập ngân sách có sự tham gia của Thành phố Đài Bắc năm 2023”. Các đề xuất thú vị khác bao gồm: “Đèn giao thông” do học sinh trường THPT nữ sinh Trung Sơn đề xuất để ngăn người đi bộ nhìn xuống điện thoại di động của họ và tránh chuyện đáng tiếc xảy ra. Ngoài ra còn có đề xuất nhằm quảng bá “Quán cà phê thân thiện với giáo viên” của THPT Thực nghiệm Phương Hòa. Theo tiêu chí lựa chọn do Chính quyền thành phố Đài Bắc đặt ra, đội chiến thắng phải có thành tích vượt trội về tính đổi mới, tính khả thi và tính chuyên nghiệp, đồng thời phải có khả năng giao ban và trả lời câu hỏi tại chỗ. Ngay sau khi đề xuất chia sẻ “Hãy giúp tôi giữ nó trong 10 giây” của học sinh trường Kiến Quốc giành được giải thưởng, đề xuất này đã được Tập đoàn tàu điện ngầm Đài Bắc chú ý. Vào thời điểm đó, Tập đoàn MRT đang làm việc với một nhóm khởi nghiệp để chuẩn bị ô dù công cộng “Raingo” và thiết lập các trạm cho thuê tại các ga tàu điện ngầm, do đề xuất của học sinh nên trường Kiến Quốc cũng có một trạm cho thuê ô dù công cộng và cũng là trường học duy nhất ở Đài Loan có trạm cho thuê o dù Raingo. Sau khi trao đổi với đội ngũ điều hành mới nhận ra rằng dự toán “ngân sách” khác biệt rất lớn Thông qua sự sắp xếp của chính quyền thành phố, nhóm học sinh trường Kiến Quốc này đã được mời đến gặp gỡ và giao lưu với đội ngũ Raingo, đồng thời họ cũng có cơ hội lần đầu tiên trải nghiệm chiếc ô công cộng mà lúc đó chưa có trên đường. Trần Hồng Quang, một trong những học sinh tham gia đề xuất, vẫn nhớ mình đã phấn khích như thế nào khi lần đầu tiên nhận được chiếc ô mà mình và các bạn cùng lớp chia sẻ để “thực hiện một điều ước thành công”, “Chiếc ô đó rất dễ sử dụng và rất chắc chắn, hơn nữa rất bất ngờ là chiếc ô này đủ to nhưng không quá nặng!” Sau khi dùng thử chiếc ô, các sinh viên đã đánh giá cao chất lượng của chiếc ô và đồng ý rằng sự hợp tác với các nhóm khởi nghiệp mới của Tập đoàn MRT là phù hợp với mô hình kinh doanh mà họ đề xuất. Tuy nhiên, họ vẫn đưa ra nhiều đề xuất tối ưu hóa cho thiết kế tổng thể, bao gồm thêm Chức năng thanh toán Easy Card, thuận tiện cho học sinh trung học thuê ô và thêm các quảng cáo vào thiết kế ô, v.v.. Phần quan trọng và khó khăn nhất của đề xuất mô phỏng “lập ngân sách có sự tham gia” là “cách ước tính ngân sách”. Dư Thừa Hy đã đề cập rằng vào thời điểm đó, họ đã so sánh nhiều dữ liệu trực tuyến khác nhau, chẳng hạn như việc xây dựng hệ thống YouBike, chi phí sản xuất ô dù trên thị trường, v.v., ước tính việc phát triển hệ thống cho thuê ô công cộng sẽ tiêu tốn khoảng 100.000 Đài tệ, giá mua mỗi chiếc ô là 300 Đài tệ. Thực hiện đề xuất của bản thân bằng “hành động” và âm thầm ghi ký hiệu trên chiếc ô công cộng Khi được “Báo tuổi teen” phỏng vấn, Dư Thừa Hy đã là sinh viên năm thứ hai khoa Xã hội học của Đại học Quốc gia Đài Loan, nhớ lại lúc ước tính chi phí ở trường trung học, anh cho rằng: “Tôi không biết chi phí để chế tạo một chiếc máy cho thuê ô là bao nhiêu tiền, có thể phán đoán, suy nghĩ, loại trải nghiệm xã hội này rất khó xử lý đối với học sinh”. Tuy nhiên, đây là một trong những thách thức lớn nhất mà các em gặp phải khi thực hiện lập ngân sách có sự tham gia. Trần Hồng Quang, người bạn cùng lớp đưa ra đề xuất với Dư Thừa Hy, cũng xúc động viết ra cảm xúc của mình sau khi tham gia cuộc thi: “Tôi thường phàn nàn về sự suy nghĩ không được thấu đáo của chính phủ, đây là lần đầu tiên tôi có cơ hội tham gia chính sách công nên mới mới nhận ra rằng ngay cả những người bình thường đôi khi cũng khó có thể hoàn thiện chính sách của mình chứ đừng nói đến những nhân viên hành chính chăm chỉ.” Mặc dù nhóm học sinh này đã tốt nghiệp khi trạm cho thuê ô công cộng đang được xây dựng nhưng đó vẫn là một trải nghiệm rất quý giá để các bạn bắt đầu từ những bất tiện nhỏ trong cuộc sống và cố gắng tìm ra giải pháp mang lại lợi ích cho học sinh. Dư Thừa Hy tin rằng “việc lập ngân sách có sự tham gia có thể kết nối 'sự bất tiện của tôi' với 'sự bất tiện của bạn' và là cách suy nghĩ tốt hơn về giải quyết các vấn đề công cộng.” Giờ đây khi đi qua trạm tàu điện ngầm, Dư Thừa Hy cũng sẽ đặc biệt chú ý đến trạm cho thuê ô Raingo, thậm chí còn âm thầm đánh dấu trên ô để quan sát số lần sử dụng. Anh hy vọng ý tưởng bền vững và thân thiện với môi trường này có thể được nhiều người chấp nhận hơn. Khi trời mưa và không có ô, họ sẽ ưu tiên sử dụng ô công cộng. Một nữ học sinh trường THPT nữ sinh Đài Bắc đã quảng bá cốc tuần hoàn và được người dân cũng như các nền tảng giao đồ ăn ủng hộ Khái niệm “lập ngân sách có sự tham gia” đã được thực hiện trên toàn thế giới trong hơn 30 năm. Tại Đài Loan, “sự cân nhắc của công dân đường phố” bắt đầu được thực hiện nghiêm túc sau Phong trào Sinh viên Hoa Hướng Dương năm 2014 và nó đã trở thành chính sách vận động của các nhà lãnh đạo tại nhiều huyện thị. Trước đây, tiêu chuẩn cho hầu hết các đề xuất đều chỉ giới hạn ở người lớn. Chỉ có khu vực Tân Bắc và Đài Bắc mới triển khai một cách có hệ thống các khóa học mở rộng giáo dục phù hợp cho học sinh trung họ. Những lớp học này khuyến khích học sinh cố gắng đưa ra ý kiến của mình để cải thiện cuộc sống trong khuôn viên trường hoặc các vấn đề công cộng khác từ góc độ của thanh thiếu niên. Khóa học giáo dục mở rộng lập ngân sách có sự tham gia của Thành phố Đài Bắc do Cục Dân chính và Cục Giáo dục phối hợp thực hiện. Dưới sự lãnh đạo của các giáo viên đại học từ “Liên minh chính quyền thành phố Đài Bắc và học thuật”, học sinh tìm hiểu về hệ thống lập ngân sách có sự tham gia và thực sự tham gia vào xã hội và quan sát những bất tiện có thể xảy ra trong cuộc sống hàng ngày, sau đó cố gắng suy nghĩ, đề xuất giải pháp từ góc độ chính sách công. Sau khi các đề xuất mô phỏng này được các trường lựa chọn và đưa vào cuộc thi toàn thành phố, nếu được chọn thành công, chúng sẽ được phân phối đến các cơ quan liên quan của chính quyền thành phố để đánh giá tính khả thi. Ngoài việc ươm tạo thành công cuộc cách mạng cho thuê ô công cộng ở trường Kiến Quốc vào năm ngoái, còn có một đề xuất được một nữ sinh đến từ trường THPT nữ sinh Đài Bắc số 1 thực hiện vào ba năm trước. Một số nữ sinh trường THPT nữ sinh Đài Bắc số 1 quan sát thấy các bạn cùng lớp của họ thường đặt đồ uống, từ đó tạo ra một lượng lớn rác thải dùng một lần. Đề xuất này hy vọng các cửa hàng giao hàng có thể sử dụng cốc thân thiện với môi trường và thiết lập hệ thống “cốc tái chế” để tạo điều kiện thuận lợi cho việc trả lại và tái sử dụng, lúc đầu đây chỉ là ý kiến được đưa ra trong một khóa học giáo dục mở rộng rồi dần phát triển thành đề xuất, sau đó đã được thảo luận tại cuộc họp của cư dân quận Trung Chính, thành phố Đài Bắc và đã được 3.776 người bỏ phiếu tán thành, khiến nó trở thành đề xuất chính thức được bình chọn cao nhất ở quận Trung Chính. Thông qua nỗ lực của những học sinh này, Cục Bảo vệ Môi trường Thành phố Đài Bắc sẽ hợp tác với nền tảng giao đồ ăn “foodpanda”, nhà cung cấp hộp đựng tái chế “Good to go” và nhiều quán đồ uống vào năm 2021 để ra mắt “Dịch vụ giao hàng cốc tái chế thân thiện với môi trường” , lắp đặt 33 địa điểm thuê trả cốc tuần hoàn, chủ yếu nằm ở khu thương mại Công Quán, khu thương mại phía trước ga Đài Bắc và các tòa thị chính, v.v.. Sau lần thực hiện cuối cùng, tổng chi tiêu của chính quyền thành phố chỉ khoảng 2,58 triệu Đài tệ, thấp hơn ngân sách 3,9 triệu Đài tệ mà sinh viên dự kiến khi họ đề xuất ban đầu. Trường THPT Đại Đồng “chung ô với người lạ”, dùng công nghệ để đưa mọi người đến gần nhau hơn Tại Diễn đàn giao lưu lập ngân sách có sự tham gia của chương trình giảng dạy giáo dục mở rộng nghề nghiệp có sự tham gia của thành phố Đài Bắc (2024) năm nay (2024), dự án “Tôi bất cẩn quên mang ô” của trường THPT thành phố Đại Đồng đã giành giải nhất. Tuy nhiên, dự án “Giúp tôi giữ trong 10 giây” của trường Kiến Quốc trước đó đã đưa ra đề xuất về vấn đề này. Học sinh trường Đại Đồng cũng vô cùng bối rối khi quên mang theo ô vào những ngày trời mưa, nhưng ý tưởng đầu tiên của họ là giải quyết sự bất tiện bằng cách thiết lập ô công cộng, đến khi đề xuất sắp được gửi đi, họ mới phát hiện ra rằng các học sinh đến từ trường THPT Kiến Quốc đã đề xuất vào năm trước. Nhưng họ không bỏ cuộc, sau đó quyết định tham khảo dịch vụ “Umbrella Here” đã được triển khai ở Hồng Kông và đề xuất thiết kế một thiết bị “dùng chung ô với người lạ”. Một bóng đèn đặc biệt được lắp trên ô và được điều khiển thông qua ứng dụng di động. Đèn vàng có nghĩa là đồng ý cho người khác dùng chung ô nhưng không muốn giao tiếp, đèn xanh có nghĩa đồng ý cho người khác dùng chung ô và sẵn sàng giao tiếp. Do có sự điều chỉnh đáng kể theo hướng của đề xuất, tổng ngân sách liệt kê trong phiên bản cuối cùng của kế hoạch đã tăng đáng kể từ ước tính sơ bộ là 1,2 triệu Đài tệ lên 7,5 triệu Đài tệ. Bóng đèn trên ô dùng chung được các học sinh nghĩ ra không chỉ sử dụng công nghệ để đưa mọi người đến gần nhau hơn mà còn nhấn mạnh vào chức năng định vị GPS giúp ô không bị thất lạc. Cuối cùng, họ đã vượt qua vòng loại thành công trong cuộc thi đề xuất. Vào ngày diễn ra diễn đàn trao đổi đề xuất, họ đã được Thị trưởng Đài Bắc Tưởng Vạn An khen ngợi vì sự sáng tạo, khiến ông rất ngạc nhiên. “Đây là những đề xuất của học sinh, chắc chắn phải do học sinh tự nghĩ ra mới có thể có những ý tưởng sáng tạo của học sinh trung học chứ không phải của người lớn”, giáo viên môn Giáo dục công dân trường THPT Đại Đồng Trần Hoằng Đình nói về đề xuất của học sinh với niềm tự hào trong ánh mắt. Trong quá trình hướng dẫn, ông khuyến khích học sinh tự tìm ra phương pháp và hạn chế tối đa sự can thiệp của người lớn, bởi ông tin rằng thế hệ trẻ là chủ nhân của thành phố, “các em là đối tượng sử dụng các phương tiện công cộng hoặc cơ sở vật chất công cộng nhiều nhất nên ý tưởng của các em sẽ được thực hiện linh hoạt hơn và gần gũi với công chúng.” Học sinh có trí tưởng tượng đa dạng hơn về chính sách công nhưng hệ thống đề xuất chưa thân thiện với giới trẻ Trưởng phòng Hành chính Tự trị của Cục Dân Chính Phương Anh Tổ, người chịu trách nhiệm điều phối công tác ngân sách có sự tham gia của Thành phố Đài Bắc, nhận thấy rằng nhiều kế hoạch ngân sách có sự tham gia do người dân bình thường đề xuất có liên quan đến dịch vụ của các thị trưởng đối với cử tri địa phương, đặc biệt đa số đều là các trường hợp liên quan đến cải tạo công viên; Ngược lại, học sinh THPT quan tâm đến các khía cạnh đa dạng hơn như môi trường, giao thông, văn hóa, v.v., đây thường là những ưu tiên hàng đầu của học sinh. Dư Thừa Hy đăng ký vào Khoa Xã hội học tại Đại học Quốc gia Đài Loan sau khi tốt nghiệp THPT. Vì tham gia các khóa học liên quan đến dân chủ thảo luận trong khoa nên anh có cơ hội đến một nơi mà người dân Đài Bắc bình thường thảo luận về việc lập ngân sách có sự tham gia. Anh ấy thấy rằng những người thực sự tham dự cuộc họp hầu hết là những người lớn tuổi. Trong “Cuộc họp cư dân phiên bản dành cho người lớn” mà anh ấy tham gia, nhiều đề xuất dựa trên việc cải thiện phúc lợi xã hội cho người già. Điều này gần như chưa từng thấy trong các khóa học mô phỏng ở trường trung học. Dư Thừa Hy cho rằng không phải giới trẻ ít quan tâm đến công vụ mà là hệ thống chưa thân thiện với giới trẻ. Các hoạt động như họp mặt cư dân hầu hết được tổ chức vào giờ làm việc các ngày trong tuần, “không có học sinh, nhân viên văn phòng nào được tham gia trong thời gian này nên những người duy nhất có thể đến đây là một số người thân, bạn bè hoặc đồng hương được trưởng thôn gọi điện đến tham gia, nên khi thảo luận sẽ có một số trở ngại.” Ngoài những người lớn tuổi tham gia, Chính quyền thành phố Đài Bắc cũng nhận thấy rằng sự nhiệt tình của người dân đối với việc tham gia lập ngân sách đã dần suy giảm trong những năm gần đây, so với tỷ lệ bỏ phiếu của thành phố từng vượt quá 10% trong giai đoạn đầu của chương trình khuyến khích, nhưng trong năm 2024 chỉ còn 6,35%. Phương Anh Tổ cho biết, “vì vậy, hiện tại chúng tôi đang quan tâm nhiều hơn ở các trường trung học, hy vọng rằng những người trẻ tuổi có thể hiểu rõ hơn về cơ chế này và có thể tham gia trong tương lai”. Mục đích của việc thực hiện các khóa học mở rộng giáo dục ở trường THPT và trường dạy nghề là để bắt nguồn từ gốc rễ và tăng cường sự sẵn lòng tham gia của người dân. Thật khó để đưa ý tưởng vào thực tế và việc lập ngân sách có sự tham gia của trẻ em và thanh thiếu niên hầu hết chỉ là trải nghiệm một lần Đề xuất của học sinh được phê duyệt, nhưng kinh phí không được đảm bảo. Thành phố Đài Bắc đã thúc đẩy việc lập ngân sách có sự tham gia ở các trường THPT và trường dạy nghề trong bảy năm. Vì mục đích của dự án chủ yếu là “giáo dục” nên kinh phí và việc thực hiện các đề xuất không được đảm bảo. Trong số hàng trăm đề xuất do học sinh đưa ra, chỉ một số ít được triển khai như đề xuất ô công cộng của trường THPT Kiến Quốc và cốc tuần hoàn của nữ sinh trường THPT nữ sinh Đài Bắc số 1. Năm 2020, Thành phố Tân Bắc đã công bố “Nguyên tắc tài trợ cho các trường THPT để thúc đẩy ngân sách có sự tham gia” để đảm bảo rằng có tới 25 trường THPT và trường dạy nghề nhận được tài trợ mỗi năm. Tuy nhiên, giới hạn ngân sách cho mỗi dự án chỉ là 80.000 Đài tệ, quy mô và phạm vi tiếp cận của đề xuất tương đối nhỏ. PGS. Diệp Hân Di của Khoa Xã hội học tại Đại học Quốc gia Đài Bắc, người nghiên cứu về dân chủ có chủ ý, đã trả lời bằng văn bản cho Báo tuổi teen rằng việc lập ngân sách có sự tham gia mà trẻ em ở Đài Loan có thể tiếp cận “chủ yếu là trải nghiệm một lần để học sinh tự trải nghiệm và có rất ít trường hợp mở rộngliên tục”. Trong số đó, một số là dự án thử nghiệm do các câu lạc bộ sinh viên đại học hoặc trường THPT khởi xướng, thảo luận với nhà trường về một số quỹ nhất định có thể được phân bổ thông qua việc lập ngân sách có sự tham gia. Nếu trẻ em và thanh thiếu niên khó có được sự hỗ trợ ổn định về chính sách lập ngân sách có tham gia thì sẽ có tác động gì đến toàn xã hội? Giáo sư Khoa Công tác xã hội tại Đại học Đông Hải Lữ Triều Hiền, người được Bộ Y tế và Phúc lợi ủy quyền nghiên cứu về lập ngân sách có sự tham gia của trẻ em và thanh thiếu niên, nói với Báo tuổi teen rằng các chính sách công đều do người lớn quyết định và thiếu ý kiến của trẻ em và thanh thiếu niên, “việc cho phép những tiếng nói đa dạng được phát ra là giáo dục những người chưa lên tiếng biết rằng họ thực sự có thể lên tiếng và ý kiến của họ có thể được chú ý và thực hiện, đây cũng là tinh thần của việc lập ngân sách có sự tham gia.” Dư Thừa Hy cũng đồng tình rằng nhu cầu của một số trẻ em và thanh thiếu niên nằm ngoài sức tưởng tượng hay sự cân nhắc của những nhà lãnh đạo, “nếu có tiền để họ làm những gì họ muốn, để họ suy nghĩ xem họ cần những gì, cho phép họ bày tỏ ý kiến và xúc tiến thì việc bày tỏ quan điểm mới đạt được hiệu quả tốt nhất.” Phương Thảo