11 Nov 2026
#77- Kiedy naprawdę odpowiadamy za swoje czyny? | prof. Marcin Matczak
W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Marcinem Matczakiem, filozofem prawa z Uniwersytetu Warszawskiego, o wolnej woli, odpowiedzialności za własne czyny i o tym, po co właściwie karzemy.
Czy można być winnym bez wolnej woli? Czy im lepiej rozumiemy przyczyny czyjegoś zachowania, tym trudniej nam potępić tę osobę? I po co właściwie karzemy?
W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać o tym z prof. Marcinem Matczakiem, filozofem prawa z Uniwersytetu Warszawskiego, a także publicystą i komentatorem życia publicznego.
W rozmowie zadajemy m.in. takie pytania.
- Jaki obraz człowieka zakłada prawo, kiedy przypisuje komuś winę?- Dlaczego przy ocenie poczytalności prawo korzysta z wiedzy psychiatrów?- Jakie znaczenie dla odpowiedzialności ma zdolność rozważania racji i reagowania na nie?- Co model szybkiego i wolnego myślenia Kahnemana wnosi do rozmowy o impulsach i samokontroli?- Co eksperyment myślowy Harry'ego Frankfurta mówi o odpowiedzialności, gdy nie można było postąpić inaczej?- Co przypadek guza mózgu mówi o granicy między wyjaśnieniem zachowania a usprawiedliwieniem sprawcy?- Czy determinizm oznacza, że można przewidzieć nasze zachowania? Co ma do tego efekt motyla?- Jak prawo może wpływać na nasze decyzje, jeśli przyjmiemy, że są zdeterminowane?- Czy kara ma służyć odpłacie, odstraszaniu czy ochronie przed kolejnymi przestępstwami?- Czy prawdopodobieństwo poniesienia kary odstrasza skuteczniej niż jej surowość?- Na czym polega architektura wyboru i kiedy wpływanie na decyzje obywateli staje się manipulacją?- Czego prohibicja i kampania przeciw wróblom uczą o niezamierzonych skutkach ingerencji w złożone systemy?- Jak przewidywać skutki nowych przepisów i czy symulacje z użyciem AI mogłyby w tym pomóc?- Co ewolucja kulturowa podpowiada o tym, jak szybko warto zmieniać prawo?- Jaką rolę w rozwoju społeczeństwa odgrywa wolność wypowiedzi, badań i twórczości? Gdzie przebiegają granice tej swobody?
Prof. Marcin Matczak pracuje w Katedrze Filozofii Prawa i Nauki o Państwie na Uniwersytecie Warszawskim. Zajmuje się m.in. interpretacją prawa i jej związkami z filozofią języka. Jest autorem książki "Imperium tekstu. Prawo jako postulowanie i urzeczywistnianie świata możliwego".
Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Marcin_MatczakProfil na Uniwersytecie Warszawskim: https://wpia.uw.edu.pl/eksperci/marcin-stanislaw-matczak
Rozdziały:00:00:00 Wstęp 00:00:57 Jaki obraz człowieka zakłada prawo? 00:01:34 Przyczyny zachowania, wina i poczytalność 00:04:10 Odpowiedzialność i zdolność reagowania na racje 00:08:25 Szybkie i wolne myślenie u Kahnemana 00:12:23 Czy prawo potrzebuje wolnej woli? 00:14:02 Foucault, kara i granice izolacji 00:16:17 Determinizm i poziomy opisu człowieka 00:19:24 Skąd bierze się zdolność hamowania impulsów? 00:22:14 Eksperyment myślowy Frankfurta 00:25:11 Guz mózgu a ocena winy 00:28:41 Efekt motyla i granice przewidywania 00:30:45 Determinizm a fatalizm 00:33:07 Jak normy wpływają na zachowanie? 00:35:29 Po co karzemy? Odpłata i prewencja 00:37:20 Surowość i nieuchronność kary 00:41:42 Architektura wyboru i granice ingerencji państwa 00:43:36 Wróble, prohibicja i skutki uboczne regulacji 00:47:12 Ocena skutków regulacji i symulacje AI 00:49:44 Ewolucja kulturowa i tempo zmian prawa 00:53:18 Wolność wypowiedzi, badań i twórczości 00:56:38 Zakończenie i podziękowania
Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane".
Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy.
Jeśli chcesz dołączyć do społeczności podcastu na Discordzie i podyskutować o odcinkach oraz poruszanych w nich tematach, możesz to zrobić przez Patronite, wspierając jednocześnie dalszy rozwój projektu.
Wsparcie projektu i dostęp do społeczności [https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane](https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane)
Podziękowania dla patronów
