"Wydawcy i księgarze dla Niepodległej" to projekt realizowany w ramach programu Niepodległa przez Stowarzyszenie Pełna Kultura przy współpracy Stowarzyszenia Nostra Patrumque Memoria, Krakowskiego Biura Festiwalowego operatora programu Kraków Miasto Literatury UNESCO, Magazynu Literackiego KSIĄŻKI oraz antykwariatu Suszek Books. W ramach projektu prezentujemy najciekawsze postaci historii polskiego księgarstwa oraz pokazujemy w jaki sposób działalność ludzi książki przyczyniła się do przetrwania i rozwoju kultury polskiej w najtrudniejszym dla niej okresie zaborów i pierwszej połowy XX wieku.
Praktyki zawodowe odbył w księgarni Wilhelma Gottlieba Korna we Wrocławiu oraz w firmie Breitkopf & Hartel w Lipsku. W 1803 roku Zawadzki trafia do Wilna jako pracownik księgarni Jana Floriana Bietscha. W 1805 roku założył własną drukarnię. Prowadził także wypożyczalnię książek. Dzięki własnym nakładom i pożyczce od swego protektora, księcia Czartoryskiego, sprowadził nowe maszyny drukarskie z czcionkami różnych alfabetów, zadbał o zatrudnienie odpowiednich fachowców i w ten sposób udało się mu w miejsce zaniedbanej oficyny uniwersyteckiej zorganizować nowoczesną drukarnię. Jako pierwszy na ziemiach polskich zatrudniał w swojej drukarni korektorów. Staraniem oficyny Zawadzkiego ukazały się w Wilnie w latach 1822 i 1823 Poezyje Adama Mickiewicza. Księgarz utrzymywał liczne kontakty handlowe z zagranicą, szczególnie z Lipskiem i Paryżem, a także Wiedniem i Londynem, skąd sprowadzał książki w językach obcych. W tamtym okresie rozwinął również na wielką skalę działalność wydawniczą. Wydawał m.in. dzieła Mickiewicza, Krasickiego, Koźmiana, Trembeckiego i innych. Zmarł w 1838 roku.
21 Nov 2020
Samuel Olgerbrand (1810-1868)
Początki działalności wydawniczej Samuela Orgelbranda wiązały się z publikowaniem najbardziej modnych francuskich powieści. Pieniądze uzyskane ze sprzedaży pozwoliły mu na inwestycje w magazyn „Kmiotek”, wychodzący od 1842 roku i będący pierwszym na ziemiach polskich magazynem skierowanym do odbiorców z ludu. W 1844 Orgelbrand został właścicielem własnej drukarni, którą odkupił od Stefana Lasockiego. Następnie kupił gisernię (odlewnie czcionek). Wraz z rozwojem firmy Orgelbrand zaczął wydawać piękne i wartościowe opracowania jak: Bibliotekę starożytną pisarzy polskich pod redakcją historyka Kazimierza Władysława Wóycickiego, Starożytną Polskę pod względem historycznym, jeograficznym i statystycznym Michała Balińskiego i Tymoteusza Lipińskiego, czy elegancko ilustrowane Wiadomości historyczne o sztukach pięknych w dawnej Polsce. Najcenniejszym wkładem Orgelbranda w polską kulturę i naukę była S. Orgelbranda Encyklopedia Powszechna. Drugim opus magnum wydawcy był Talmud Babiloński. Samuel Orgelbrand, który jako jeden z pierwszych poważył się na urzeczywistnienie marzeń o nowożytnej polskiej encyklopedii, pochowany został na warszawskich Powązkach. Jego dziedzictwo kontynuowali - zarówno brat Maurycy, który po represjach związanych z powstaniem styczniowym w 1865 roku z Wilna przeniósł się do Warszawy, jak i synowie Mieczysław i Hipolit.
21 Nov 2020
Karol Miarka - ojciec (1825-1882)
Karol Miarka urodził się w Pielgrzymowicach (koło Pszczyny), w rodzinie miejscowego nauczyciela wiejskiego i organisty. Kształcił się w niemieckich szkołach, chcąc iść w ślady ojca. W tym okresie pozostawał pod silnym wpływem kultury niemieckiej i jej języka. Kulturą i językiem polskim zaczął się interesować po trzydziestce. Napisał wtedy swoją pierwszą powieść Górkę Klęmensową. O sprawy polskie upominał się w manifeście Głos wołającego na puszczy Górnoślązkiéj, czyli o stosunkach ludu polskiego na Ślązku. Następnie przenosi się do Królewskiej Huty (Chorzowa) i zostaje właścicielem Katolika, ważnego pisma walczącego o sprawy polskiej ludności Śląska. Ta działalność ściąga na niego represje w postaci konfiskat nakładu, kar finansowych i więzienia. Ostatecznie redakcję Katolika przenosi do Mikołowa i tworzy tam ważne dla spraw polskich wydawnictwo. Prześladowania i częste pobyty w więzieniu niszczą mu zdrowie, umiera przedwcześnie w wieku 56 lat. Jego walkę będzie kontynuował syn - Karol Miarka młodszy.
21 Nov 2020
Stanisław Andrzej Krzyżanowski (1836-1922)
Pochodził z rodziny ziemiańskiej. Uczęszczał do szkół w Samborze i Tarnopolu. Rozpoczął praktykę księgarską w 1855 roku we Lwowie. Od 1858 roku pracował w księgarni H. Pardiniego w Czerniowcach, a w 1862/3 w firmie F.A. Brockhaus w Lipsku. W 1863 roku przeniósł się do Krakowa i zatrudnił jako pomocnik księgarza w księgarni Walerego Wielogłowskiego. Dnia 1 lipca 1870 roku otworzył własną księgarnię i wypożyczalnię książek przy ul. Floriańskiej 7, którą następnie w 1875 roku przeniósł do większego, składającego się z trzech pomieszczeń lokalu przy Rynku Głównym 36, mieszczącego się w kamienicy „Pod Jeleniem”. Specjalizacją firmy były wydawnictwa muzyczne, Krzyżanowski prowadził także bogato zaopatrzoną wypożyczalnię nut, sprowadzał najnowsze wydawnictwa muzyczne i katalogi. Około 1874 roku rozpoczął działalność jako wydawca nut. Ważną formą działalności firmy Stanisława Krzyżanowskiego było prowadzenie biura koncertowego, organizującego w Krakowie koncerty wybitnych artystów polskich i zagranicznych. W 1870 roku Krzyżanowski zorganizował koncert rosyjskiego kompozytora i wirtuoza Antona Rubinsteina, a w 1879 roku pierwszy publiczny koncert Ignacego Jana Paderewskiego. W 1880 właśnie w Krakowie odbył się jedyny w Polsce koncert późnego romantyka Johannesa Brahmsa. W sumie Krzyżanowski zorganizował około 300 koncertów. Jego księgarnia stała się ważnym ośrodkiem kultury i muzyki, a wieczorami zamieniała się w klub, w którym spotykali się muzycy krakowscy, kompozytorzy i miłośnicy muzyki. W 1908 roku z powodu choroby, która uniemożliwiała mu poruszanie się, przekazał prowadzenie firmy swojemu synowi Marianowi (1880–1964). Mimo trudności wynikających z choroby, Stanisław Krzyżanowski nadal angażował się w działalność firmy i do końca życia służył radą i pomocą. Stanisław Andrzej Krzyżanowski zmarł w 1922 roku w Krakowie, został pochowany w rodzinnym grobowcu na Cmentarzu Rakowickim.
21 Nov 2020
Gebethner i Wolff (1831-1901, 1833-1910)
24 listopada 1857 roku na Krakowskim Przedmieściu 15, w dawnym pałacu Potockich, otworzyła swoje podwoje firma wydawniczo-księgarska „G. Gebethner i Spółka”. Nazwa „Gebethner i Wolff” pojawiła się od 1860 roku. Księgarnia ta odegrała w historii naszej kultury ogromną rolę, była jedną z największych firm działających w Polsce na przestrzeni XIX–XX wieku. Założona przez Gustawa Adolfa Gebethnera (1831–1901) i Augusta Roberta Wolffa (1833– 1910) prowadziła, księgarstwo asortymentowe i hurt księgarski, z czasem poszerzając swoją działalność o wydawnictwo książek i nut. Od 1906 roku siedziba spółki mieściła się w narożnej kamienicy znajdującej się pod adresem ul. Sienkiewicza 9 (wówczas noszącej nazwę Nowosiennej) i Zgoda 12. Przygotowując się do zawodu, obaj panowie odbyli praktykę w warszawskiej księgarni F. Spiessa, należącej od 1848 roku do Rudolfa Friedleina. W 1863 roku obaj wspólnicy zostali na krótki czas uwięzieni w Cytadeli za przechowywanie rękopisów przeznaczonych dla prasy powstańczej. Jeszcze przed powstaniem nabyli część nakładów z firmy Friedleina, a w 1863 roku kupili zasoby jego księgarni. Firma trwała przez kolejne lata, a jej kierownictwo przechodziło na następne pokolenia Gebethnerów i Wolffów. W roku 1950 cofnięto licencję wydawniczą dla firmy „Gebethner i Wolff”. W roku 1957 Jan Gebethner wydał ostatnią książkę dla dzieci. Księgarnia Gebethner i Wolff działała jeszcze do początku lat siedemdziesiątych, ale już wyłącznie jako antykwariat i pod zarządem syndyka upadłości.
21 Nov 2020
Jan Jerzy Friedlein (1771-1834)
Urodził się w 1771 roku w małym miasteczku bawarskim Deutenheim. Wyuczył się zawodu introligatora i po wyzwoleniu ruszył w świat. Jako wędrowny towarzysz introligatorski trafił do Krakowa. Zgodnie z dawnym zwyczajem, wkupił się do lokalnego cechu introligatorskiego, ofiarowując stosowny klejnot do skrzynki cechowej, po czym został przyjęty do grona czeladników i zatrudniony w warsztacie Marcina Pietrzykowskiego. Szybko zaczął starania o dopuszczenie go do grona mistrzów. W 1797 roku otrzymał prawa miejskie (obywatelskie). Zamieszkał w kamienicy przy Rynku Głównym 30 i rozpoczął samodzielną pracę introligatora we własnym warsztacie, prowadził też księgarnię, w której ofercie znalazły się podręczniki, modlitewniki i kalendarze. Otworzył również wypożyczalnię książek. Zmarł w 1834 roku przekazując firmę swojemu najstarszemu synowi Danielowi.
21 Nov 2020
Stanisław Arct (1818-1900)
Jako nastolatek otworzył w 1836 roku księgarnię w Lublinie. W 18522 roku rozpoczął sprzedaż książek innych wydawców, które sygnował swoim znakiem graficznym i sloganem “PRAWDĄ A PRACĄ”. Pierwsze w pełni własne publikacje zaczyna wydawać w 1855 roku. Nawiązał współpracę z wybitnym pedagogiem Augustem Jeske, który przygotował dla oficyny Arcta serię, słynnych później, podręczników do nauki domowej. Wysoka jakość merytoryczna i edytorska publikacji buduje silną pozycję wydawnictwa segmencie pedagogicznym. Przy księgarni prowadzi świetnie zaopatrzoną wypożyczalnię książek. Intensywnie włącza się w przygotowania do powstania styczniowego. Po jego upadku musi opuścić kraj, a prowadzenie firmy przekazuje swojemu bratankowi, Michałowi, którym opiekuje się od śmierci rodziców. W 1881 roku przekazuje mu całość biznesu na własność, a sam zostaje jego współpracownikiem i wspiera go radą. Prywatnie angażuje się nadal w działalność niepodległościową. W 1887 roku przenoszą główną siedzibę z Lublina do Warszawy, a ich wydawnictwo staje się drugim, co do wielkości, po Gebethnerze i Wolfie.
21 Nov 2020
Herman Altenberg (1848-1885)
Herman Altenberg urodził się w 1848 roku we Lwowie.. Praktykę rozpoczął w 1865 roku we lwowskiej księgarni F.H. Richtera. Następnie udał się do Warszawy, gdzie odbył staż u Ferdynanda Hoesicka. W 1872 roku wspólnie z Maurycym Robitschkiem założyli własną księgarnię i skład obrazów przy Krakowskim Przedmieściu 38. W 1880 roku Herman Altenberg powrócił do rodzinnego Lwowa, gdzie nabył księgarnię wraz z wypożyczalnią książek F.H. Richtera. Szybko rozwinął działalność wydawniczą arcydzieł literatury polskiej w luksusowych wydaniach, drukowanych w formatach albumowych i ozdabianych ilustracjami wybitnych malarzy. Również w 1880 roku Altenberg zamówił u malarza i rysownika, ilustratora czasopism i książek Michała Andriollego wykonanie słynnych ilustracji do Pana Tadeusza Adama Mickiewicza. Początkowo księgi poematu wydawano co miesiąc jako zeszyty (taka forma była nowością na polskim rynku), a jako jedna publikacja tekst ukazał się w 1882 roku. Ostatecznie bogato zdobiona edycja zawierała 24 całostronicowe ilustracje, które uzupełniały kunsztowne winiety oraz ornamentalne przerywniki i inicjały.
Poza tym wydawnictwo Altenberga publikowało innych klasyków literatury polskiej i europejskiej, m.in. wydane zostały Bajeczki autorstwa Józefa Ignacego Kraszewskiego również z ilustracjami Andriollego, rapsod rycerski Mohort Wincentego Pola z pracami Juliusza Kossaka czy bogato ilustrowana trzytomowa edycja dzieł Fryderyka Schillera, a także Antologia poetów polskich i Antologie poetów obcych w opracowaniu poety i krytyka literackiego Władysława Bełzy. Z inicjatywy Hermana Altenberga powstała seria Biblioteka Klasyków Polskich, w której znalazły się m.in. pisma Jana Kochanowskiego, Stanisława Trembeckiego, Tomasza Kajetana Węgierskiego (seria ukazywała się w latach 1882–1909). Herman Altenberg zmarł w 1885 roku.
Contact Wydawcy i księgarze dla Niepodległej
Guest appearances
Does not typically book guests
Based on episode analysis; this does not confirm that the show is currently accepting guests.
Host of Wydawcy i księgarze dla Niepodległej?
Claim your podcast to manage its listing and keep your show details accurate.
Pod Engine is an independent podcast discovery and analytics service and is not affiliated with or endorsed by this podcast. Artwork and show content belong to their owners. Full legal notice.
Explore this show Podcast research with Pod Engine
